विमान आकाशात झेपावताना पाहिलं की आजही आपल्या अंगावर रोमांच उभे राहतात. याच आकर्षणापोटी अनेक विद्यार्थी १२ वी नंतर ‘BSc Aeronautical Science’ या क्षेत्राकडे वळतात. पण केवळ ग्लॅमर बघून या क्षेत्रात उडी मारणे योग्य आहे का? एक एज्युकेशन एडिटर म्हणून गेल्या ७ वर्षांत मी अनेक विद्यार्थ्यांचे करिअर घडताना आणि बिघडताना पाहिले आहे. म्हणूनच, हा लेख केवळ माहिती देण्यासाठी नाही, तर तुम्हाला आरसा दाखवण्यासाठी लिहिला आहे.
बीएससी एरोनॉटिकल सायन्स (BSc Aeronautical Science) ही ३ वर्षांची पदवी आहे. या कोर्समध्ये प्रामुख्याने गतीचे नियम (laws of motion), हवा आणि हवेतील वस्तूंच्या (Air Space) अभ्यासावर लक्ष केंद्रित केले जाते.
अधिक माहितीसाठी खालील मुद्दे पाहा:
-
पात्रता आणि प्रवेश: १२ वी मध्ये ५०% गुण मिळवणारे विद्यार्थी AME CET आणि GATE यांसारख्या प्रवेश परीक्षा देऊन देशातील सर्वोत्तम महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश मिळवू शकतात.
-
प्रमुख महाविद्यालये आणि फी: विंग्स कॉलेज ऑफ एव्हिएशन टेक्नॉलॉजी (पुणे), नेहरू कॉलेज ऑफ एरोनॉटिक्स अँड अप्लाईड सायन्स आणि मुंबई विद्यापीठ ही या कोर्ससाठी काही प्रमुख महाविद्यालये आहेत. या कोर्सची फी वर्षाला साधारण १ ते २ लाख रुपये असते.
-
कोर्समध्ये काय शिकवतात?: इंजिनिअरिंग आणि एरोनॉटिकल/एव्हिएशन (विमान वाहतूक) या विषयांची सांगड घालणे, हा या कोर्सचा मुख्य उद्देश आहे. या ३ वर्षांत विमाने, रॉकेट्स, क्षेपणास्त्रे (missiles) आणि ड्रोन्स यांसारख्या हवाई वाहनांचे काम कसे चालते, त्यांची देखभाल, डिझायनिंग आणि विकास याबद्दल ज्ञान दिले जाते.
-
नोकरीच्या संधी: हा कोर्स पूर्ण केलेल्या विद्यार्थ्यांची मागणी फक्त देशांतर्गत विमान कंपन्यांपुरती मर्यादित नाही, तर ते संरक्षण क्षेत्रात (Defense) आणि संशोधन क्षेत्रातही (Research Science) उत्तम करिअर करू शकतात.
-
पगाराचे स्वरूप: पदवी पूर्ण झाल्यानंतर फ्लाईट इन्स्ट्रक्टर, एअरलाईन डायरेक्टर, एअरलाईन पायलट, टेक स्पेशलिस्ट आणि मॅनेजमेंट ट्रेनी अशा नोकऱ्या मिळू शकतात. या नोकऱ्यांसाठी वर्षाला साधारण ३ ते १० लाख रुपयांपर्यंत पगार मिळतो.
बीएससी एरोनॉटिकल सायन्स (BSc Aeronautical Science) का शिकावे?
-
उडणाऱ्या यंत्रांचा अभ्यास: एरोनॉटिकल सायन्स हे प्रामुख्याने आकाशात उडणाऱ्या यंत्रांच्या (flying machines) तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करणारे शास्त्र आहे.
-
अंतराळ आणि विमान वाहतुकीचे विज्ञान: या क्षेत्रात ‘एरोस्पेस’ आणि ‘नॉटिकल सायन्स’ यांचा समावेश होतो. यामध्ये पृथ्वीच्या वातावरणात उडणारी विमाने (Airships) आणि पृथ्वीबाहेर किंवा अंतराळात काम करणारी अवकाशयाने (Spacecrafts) तसेच उपग्रह (Satellites) यांचा सखोल अभ्यास केला जातो.
-
डिझाईन आणि देखभाल: या कोर्समध्ये विमानांचे इंजिनिअरिंग, त्यांचे डिझाईन (रचना) आणि त्यांची देखभाल (maintenance) याविषयी विशेष कौशल्ये आणि ज्ञान दिले जाते.
-
उच्च शिक्षणाच्या संधी: या विषयात पदवी (Graduation) पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांना पुढील उच्च शिक्षणासाठी अनेक उत्तम पर्याय उपलब्ध असतात; जसे की:
-
एम. ई. (M.E. – Aeronautical Engineering)
-
एम. टेक. (M.Tech. – Aeronautical Engineering)
-
पीएच. डी. (Ph.D. – Aeronautical Engineering)
-
BSc Aeronautical Science In Marathi
हा कोर्स निवडण्याआधी तुम्ही हे वाचायलाच हवे
BSc Aeronautical Science हा निव्वळ विमानाची माहिती देणारा कोर्स नाही. हा विज्ञानाचा एक कठीण भाग आहे. यामध्ये तुम्हाला विमानाची रचना (Design), इंजिनची कार्यपद्धती, हवामानशास्त्र आणि हवेचा दाब यांसारख्या विषयांचा सखोल अभ्यास करावा लागतो.
अनेक विद्यार्थी इथे चूक करतात… त्यांना वाटतं की हा पायलट बनण्याचा कोर्स आहे. स्पष्ट सांगतो, हा कोर्स तुम्हाला विमानाचे तंत्रज्ञान शिकवतो, पायलट लायसन्स (CPL) मिळवून देत नाही. त्यामुळे तुमच्या अपेक्षा स्पष्ट ठेवा. BSc Aeronautical Science In Marathi
३. हा कोर्स कोणासाठी योग्य आहे व कोणासाठी नाही? (माझे मत, माझा अनुभव)
हा या लेखाचा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. हा कोर्स सर्वांसाठी योग्य नाही कारण यामध्ये लागणारी मानसिक आणि बौद्धिक क्षमता वेगळी आहे.
-
कोणासाठी योग्य आहे? ज्यांना विमानांच्या मेकॅनिझममध्ये रस आहे, ज्यांचे गणित आणि भौतिकशास्त्र (Physics) पक्के आहे आणि ज्यांना तासनतास बारकाईने काम करण्याची सवय आहे.
-
कोणासाठी योग्य नाही? ज्यांना फक्त ‘आरामदायी’ डेस्क जॉब हवा आहे किंवा ज्यांना गणिताची प्रचंड भीती वाटते. जर तुम्हाला शारीरिक श्रमाची आणि शिस्तीची सवय नसेल, तर हे क्षेत्र तुमच्यासाठी आव्हानात्मक ठरेल.
माझे मत : ग्रामीण भागातील मुले मेहनती असतात, पण इंग्रजी भाषेच्या भीतीमुळे ते मागे पडतात. या क्षेत्रात तांत्रिक शब्द इंग्रजीतच असतात, त्यामुळे तुमची तयारी हवी. BSc Aeronautical Science In Marathi
२०२६ मध्ये हा कोर्स करणे योग्य आहे का?
२०२६ पर्यंत भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्र पूर्णपणे बदललेले असेल. नवीन एअरलाईन्स भारतात येत आहेत आणि विमानांची संख्या दुपटीने वाढत आहे. त्यामुळे तांत्रिक मनुष्यबळाची गरज तर नक्कीच आहे. पण आता स्पर्धा ‘डिग्री’ पेक्षा ‘स्किल्स’वर जास्त आहे. फक्त पदवी घेऊन घरी बसणाऱ्यांची संख्या मोठी आहे, पण ज्यांना प्रॅक्टिकल नॉलेज आहे त्यांना मागणी आहे. BSc Aeronautical Science In Marathi
आता अभ्यासक्रम केवळ जुन्या इंजिनवर मर्यादित राहिलेला नाही. ड्रोन टेक्नॉलॉजी (Drone Tech), ई-विमाने (Electric Aircraft) आणि प्रगत नेव्हिगेशन सिस्टिम्स यांचा समावेश आता अभ्यासात होत आहे. त्यामुळे तुम्हाला केवळ पुस्तकी किडा होऊन चालणार नाही, तर नवीन सॉफ्टवेअर्सची माहिती ठेवावी लागेल.
या कोर्समधील महत्त्वाचे स्किल्स
फक्त मार्कशीटवर ९०% असून उपयोग नाही. या क्षेत्रात खालील कौशल्ये गरजेची आहेत:
-
Technical Troubleshooting: बिघाड शोधण्याची क्षमता.
-
Situational Awareness: ऐनवेळी निर्णय घेण्याची ताकद.
-
Communication Skills: तांत्रिक माहिती सोप्या भाषेत सांगता येणे.
-
Discipline: वेळेचे पालन (Aviation मध्ये ५ मिनिटांचा उशीरही चालत नाही). BSc Aeronautical Science In Marathi
गणित / विज्ञान कमकुवत असल्यास काय करावे?
प्रामाणिकपणे सांगायचे तर, जर तुमचे गणित (Mathematics) आणि भौतिकशास्त्र (Physics) कच्चं असेल, तर तुम्हाला हा कोर्स खूप जड जाईल. एरोडायनॅमिक्स आणि स्ट्रक्चरल कॅल्क्युलेशन्समध्ये गणिताचा मोठा वाटा असतो. जर तुम्हाला हे विषय आवडत नसतील, तर बळजबरीने या कोर्सला प्रवेश घेऊ नका. पालकांनीही मुलांवर दबाव टाकू नये. BSc Aeronautical Science In Marathi
शैक्षणिक पात्रता आणि १२ वीतील महत्त्वाचे विषय
महाराष्ट्रात या कोर्ससाठी प्रवेश घेताना खालील अटी पाळल्या जातात:
-
विद्यार्थी १२ वी विज्ञान (Science) शाखेतून उत्तीर्ण असावा.
-
Physics, Chemistry, and Mathematics (PCM) हे विषय अनिवार्य आहेत.
-
इंग्रजी विषयात चांगली पकड असणे आवश्यक आहे.
-
किमान ५०% ते ५५% गुणांची अट बहुतांश कॉलेजेसमध्ये असते. BSc Aeronautical Science In Marathi
महाराष्ट्रातील संपूर्ण प्रवेश प्रक्रिया
महाराष्ट्रात प्रवेश घेताना दोन मार्ग असतात. काही मोठी विद्यापीठे स्वतःची प्रवेश परीक्षा (Entrance Exam) घेतात, तर काही ठिकाणी १२ वीच्या गुणांवर (Merit based) प्रवेश मिळतो.
-
कॉलेजची जाहिरात/वेबसाईट चेक करणे.
-
प्रवेश अर्ज भरणे.
-
प्रवेश परीक्षा देणे (असल्यास).
-
काउंसिलिंग प्रक्रियेत सहभागी होणे.
महाराष्ट्रातील महत्त्वाची कॉलेजेस
पुणे आणि मुंबई ही या कोर्ससाठी मुख्य केंद्रे आहेत.
-
सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ (संलग्न महाविद्यालये)
-
मुंबई विद्यापीठ (गरवारे इन्स्टिट्यूट इ.)
-
काही खाजगी अभिमत विद्यापीठे (उदा. एमआयटी, भारती विद्यापीठ)
-
नाशिक आणि नागपूर येथील काही तांत्रिक संस्था.
महाराष्ट्रामध्ये BSc Aeronautical Science (किंवा B.Sc Aeronautics) हा कोर्स शिकवणारी काही प्रमुख आणि नामांकित महाविद्यालये खालीलप्रमाणे आहेत:
१. मुंबई विद्यापीठ (Mumbai University), मुंबई
-
हा एक प्रसिद्ध आणि सरकारी मान्यताप्राप्त पर्याय आहे. मुंबई विद्यापीठामध्ये ‘बी.एस्सी. एरोनॉटिक्स’ हा तीन वर्षांचा कोर्स उपलब्ध आहे.
-
याची फी साधारण २ लाख रुपयांच्या आसपास असते.
२. विंग्स कॉलेज ऑफ एव्हिएशन टेक्नॉलॉजी (Wingsss College of Aviation Technology – WCAT), पुणे
-
हे पुण्यातील एक अतिशय उत्तम कॉलेज आहे, जे ‘मुंबई विद्यापीठाशी’ संलग्न (affiliated) आहे.
-
येथे ‘B.Sc Aeronautics’ सोबतच विमानाची देखभाल कशी करायची याचे ‘एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स इंजिनिअरिंग (AME)’ चे प्रॅक्टिकल प्रशिक्षण दिले जाते.
-
विशेष म्हणजे या कॉलेजला DGCA (भारत सरकारचा विमान वाहतूक विभाग) कडून मान्यता मिळाली आहे.
३. द बॉम्बे फ्लाईंग क्लब (The Bombay Flying Club), मुंबई
-
हे भारतातील सर्वात जुन्या आणि नामांकित एव्हिएशन (विमान वाहतूक) संस्थांपैकी एक आहे.
-
येथेही तुम्हाला ‘B.Sc Aeronautics’ ची पदवी मिळवता येते.
४. HAL प्रवरा एव्हिएशन इन्स्टिट्यूट (HAL Pravara Aviation Institute), नाशिक
-
नाशिकमध्ये स्थित या कॉलेजमध्ये ‘B.Sc Aeronautics’ चे दर्जेदार शिक्षण आणि प्रशिक्षण दिले जाते.
५. ठाकूर इन्स्टिट्यूट ऑफ एव्हिएशन टेक्नॉलॉजी (Thakur Institute of Aviation Technology), मुंबई
-
मुंबईतील या प्रसिद्ध कॉलेजमध्येही एव्हिएशन आणि एरोनॉटिकल सायन्सशी संबंधित उत्तम अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत.
टीप: या महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश घेण्यासाठी शक्यतो AME CET (Aircraft Maintenance Engineering Common Entrance Test) किंवा १२ वी मधील गुणांच्या आधारावर प्रवेश मिळतो. प्रवेश प्रक्रिया दरवर्षी बदलू शकते, त्यामुळे प्रवेश घेण्यापूर्वी या कॉलेजेसच्या अधिकृत वेबसाईटला नक्की भेट द्या. BSc Aeronautical Science In Marathi
सत्र पद्धतीचा अभ्यासक्रम (Syllabus)
हा कोर्स सामान्यतः ३ वर्षांचा असतो, जो ६ सत्रांमध्ये (Semesters) विभागलेला असतो.
-
पहिले वर्ष: बेसिक फिजिक्स, गणिते, विमानाची तोंडओळख.
-
दुसरे वर्ष: एरोडायनॅमिक्स, इंजिन सिस्टिम्स, प्रोपल्शन.
-
तिसरे वर्ष: एव्हीऑनिक्स, सुरक्षा नियम आणि प्रोजेक्ट वर्क.
बॅचलर ऑफ सायन्स [B.Sc] (एरोनॉटिकल सायन्स) हा कोर्स विद्यार्थ्यांना इंजिनिअरिंग (अभियांत्रिकी) आणि एरोस्पेस (विमान आणि अंतराळ वाहतूक) या दोन्ही क्षेत्रांतील गोष्टी शिकण्यास मदत करतो.
या कोर्समध्ये ‘एव्हिऑनिक्स’ (विमानातील इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे) विषयावर लक्ष केंद्रित केले जाते. तसेच, विमानांची रचना करणे (designing), त्यांची देखभाल करणे (maintaining), ती चालवणे (operating), विमानांचे विश्लेषण (analyzing) आणि चाचणी (testing) करणे यांसारख्या गोष्टी प्रत्यक्ष कशा वापरायच्या हे शिकवले जाते.
या कोर्सचा सत्रानुसार (Semester-wise) अभ्यासक्रम खालीलप्रमाणे आहे. (हे तांत्रिक विषय असल्याने समजायला सोपे जावे म्हणून त्यांची इंग्रजी नावेच कंसात दिली आहेत):
प्रथम वर्ष (First Year)
सत्र १ (Semester I)
-
युनिव्हर्सिटी एक्सपिरियन्स (University Experience)
-
फिजिक्स I (Physics I)
-
जनरल केमिस्ट्री (General Chemistry)
-
इंग्लिश कंपोजिशन I (English Composition I)
-
इंट्रोडक्शन टू कॉम्प्युटर ॲप्लिकेशन (Introduction to Computer Application)
-
कॅल्क्युलस I (Calculus I)
-
इंजिनिअरिंग ड्रॉईंग (Engineering Drawing)
सत्र २ (Semester II)
-
इंग्लिश कंपोजिशन II (English Composition II)
-
फिजिक्स II (Physics II)
-
इंट्रोडक्शन टू एरोनॉटिक्स (Introduction to Aeronautics)
-
एअरक्राफ्ट बेसिक इलेक्ट्रिसिटी आणि इलेक्ट्रॉनिक्स (Aircraft Basic Electricity, Electronics)
-
एरोडायनॅमिक्स (Aerodynamics)
-
कॅल्क्युलस II (Calculus II)
-
थिअरी ऑफ फ्लाईट (Theory of Flight)
द्वितीय वर्ष (Second Year)
सत्र ३ (Semester III)
-
थर्मोडायनॅमिक्स (Thermodynamics)
-
एरो इंजिन I – पिस्टन इंजिनची रचना (Aero Engine I – Piston Engine)
-
डिजिटल इलेक्ट्रॉनिक्स (Digital Electronics)
-
एअरक्राफ्ट स्ट्रक्चर्स आणि कन्स्ट्रक्शन (Aircraft Structures and Construction)
-
एअरक्राफ्ट हार्डवेअर आणि मटेरिअल्स (Aircraft Hardware and Materials)
-
फिजिक्स III (Physics III)
सत्र ४ (Semester IV)
-
एअरक्राफ्ट फ्युएल आणि लुब्रिकंट्स सिस्टीम (Aircraft Fuel and Lubricants System)
-
एअरक्राफ्ट हायड्रॉलिक आणि न्यूमॅटिक सिस्टीम (Aircraft Hydraulic and Pneumatic System)
-
एअरक्राफ्ट सिस्टीम्स I – अनप्रेशराईज्ड (Aircraft Systems I)
-
टेक्निकल रेकॉर्ड आणि प्लॅनिंग (Technical Record and Planning)
-
एअरक्राफ्ट प्रोपेलर्स (Aircraft Propellers)
-
एव्हिएशन मेटिओरोलॉजी – हवामानशास्त्र (Aviation Meteorology)
तृतीय वर्ष (Third Year)
सत्र ५ (Semester V)
-
एअरक्राफ्ट सिस्टीम्स II – प्रेशराईज्ड (Aircraft Systems II)
-
एअरक्राफ्ट वुड, प्लास्टिक, डोप आणि रिपेअर (Aircraft Wood, Plastic, Dope & Repair)
-
बेसिक एअरवर्दीनेस लेजिस्लेशन (Basic Airworthiness Legislation)
-
एअरक्राफ्ट इलेक्ट्रिकल सिस्टीम (Aircraft Electrical System)
-
एअरक्राफ्ट कम्युनिकेशन आणि नॅव्हिगेशन सिस्टीम (Aircraft Communication & Navigation System)
-
एअरक्राफ्ट इन्स्ट्रुमेंट्स आणि लॅब (Aircraft Instruments & Lab)
-
एअरक्राफ्ट लँडिंग गिअर (Aircraft Landing Gear)
सत्र ६ (Semester VI)
-
एअरक्राफ्ट जनरल वर्कशॉप (Aircraft General Workshop)
-
ह्युमन परफॉर्मन्स आणि लिमिटेशन्स (Human Performance & Limitation)
-
एअरक्राफ्ट स्ट्रक्चरल रिपेअर (Aircraft Structural Repair)
-
NDT – नॉन-डिस्ट्रक्टिव्ह टेस्टिंग (Non-Destructive Testing)
-
रोटर क्राफ्ट (Rotor craft)
-
प्रिन्सिपल्स ऑफ मॅनेजमेंट (Principle of Management)
-
एअरक्राफ्ट ग्राउंड हँडलिंग आणि सेफ्टी सपोर्ट इक्विपमेंट (Aircraft Ground Handling & Safety Support Equipment)
चतुर्थ वर्ष (Fourth Year)
सत्र ७ (Semester VII)
-
इकॉनॉमिक्स – अर्थशास्त्र (Economics)
-
एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स आणि इन्स्पेक्शन (Aircraft Maintenance & Inspection)
-
फ्लूईड मेकॅनिक्स (Fluid Mechanics)
-
प्रोबॅबिलिटी आणि स्टॅटिस्टिक्स (Probability and Statistics)
-
एरो इंजिन II – टर्बाईन इंजिन (Aero Engine II – Turbine Engine)
सत्र ८ (Semester VIII)
-
एव्हिएशन सेफ्टी (Aviation Safety)
-
एव्हिएशन मॅनेजमेंट (Aviation Management)
-
सोशल सायन्स / एन्थ्रोपोलॉजी (Social Science/Anthropology)
-
एअरक्राफ्ट कंपोझिट मटेरिअल (Aircraft Composite Material)
-
प्रोजेक्ट ऑन एअरक्राफ्ट सिस्टीम (Project on Aircraft System)
खाजगी आणि सरकारी क्षेत्रातील संधी
-
खाजगी: इंडिगो, एअर इंडिया, स्पाइसजेट यांसारख्या एअरलाईन्समध्ये ग्राऊंड स्टाफ किंवा टेक्निकल असिस्टंट म्हणून संधी.
-
सरकारी: HAL (Hindustan Aeronautics Limited), ISRO, DRDO आणि एअरपोर्ट ऑथॉरिटी ऑफ इंडिया (AAI). पण इथे जाण्यासाठी तुम्हाला स्पर्धा परीक्षा द्याव्या लागतात. BSc Aeronautical Science In Marathi
बीएससी एरोनॉटिकल सायन्स पदवीधरांचा सरासरी पगार वर्षाला साधारण ३,००,००० ते १०,००,००० रुपयांच्या दरम्यान असतो.
या क्षेत्रात प्रामुख्याने खालील पदांवर नोकरीच्या संधी उपलब्ध असतात:
-
फ्लाईट इन्स्ट्रक्टर (Flight Instructor)
-
एअरलाईन डायरेक्टर (Airline Director)
-
एअरलाईन पायलट (Airline Pilot)
-
टेक स्पेशलिस्ट (Tech Specialist)
-
मॅनेजमेंट ट्रेनी (Management Trainee)
-
फ्लाईट इंजिनिअर (Flight Engineer)
-
डिस्पॅच ऑपरेटर (Dispatch Operator)
-
एअर ट्रॅफिक कंट्रोलर (Air Traffic Controller)
-
शिक्षक आणि प्राध्यापक (Teacher and Lecturer)
-
एअर मेंटेनन्स टेक्निशियन (Air Maintenance Technician)
-
सॉफ्ट स्किल्स ट्रेनर (Soft Skills Trainer)
-
एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स (Aircraft Maintenance)
प्रमुख नोकऱ्या आणि त्यांचे वार्षिक पगार:
| नोकरीचे पद (Job Profile) | कामाचे स्वरूप (Job Description) | सरासरी पगार (प्रति वर्ष) |
| एअरलाईन पायलट (Airline Pilot) | विमानातील प्रवाशांची सुरक्षा सुनिश्चित करणे, उड्डाणादरम्यान येणाऱ्या धोक्यांचा अंदाज घेऊन ते टाळणे आणि आवश्यक अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधणे हे यांचे काम असते. | ८,००,००० रुपये |
| एअर ट्रॅफिक कंट्रोलर (Air Traffic Controller) | हवेत उडणाऱ्या किंवा जमिनीवर असणाऱ्या विमानांच्या दिशेवर लक्ष ठेवणे आणि पायलट्सना विमान उडवण्याच्या (Take-off) आणि उतरवण्याच्या (Landing) योग्य सूचना देणे. | ५,००,००० रुपये |
| एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स आणि टेक्निकल (Aircraft Maintenance and Technical) | विमान उतरल्यानंतर आणि नवीन उड्डाण करण्यापूर्वी (वेळेची पर्वा न करता) विमानाची देखभाल व स्वच्छता करण्याची जबाबदारी यांच्यावर असते. | ३,००,००० रुपये |
| फ्लाईट इंजिनिअर (Flight Engineer) | उड्डाणापूर्वीची नेव्हिगेशनची तयारी करणे, सर्व कामे व्यवस्थित होत आहेत याची तपासणी करणे आणि विमानातील विविध इंजिनिअरिंग उपकरणे व मीटर्सवर लक्ष ठेवणे. | २२,००,००० रुपये |
| एअरलाईन डायरेक्टर (Airline Director) | हे विमानतळ प्राधिकरणासाठी धोरणे (Policy) व निर्णय घेतात. कर्मचारी व व्यवस्थापकांवर देखरेख करणे, बजेट ठरवणे आणि विमानतळावरील उपकरणांच्या दुरुस्तीकडे लक्ष ठेवणे ही यांची कामे आहेत. | ३,५०,००० रुपये |
प्रमुख रोजगार देणाऱ्या संस्था (Top Recruiters):
या कोर्सच्या विद्यार्थ्यांना प्रामुख्याने खालील मोठ्या संस्थांमध्ये नोकरी मिळू शकते:
-
संरक्षण दले (Defense Services – आर्मी, नेव्ही, एअरफोर्स)
-
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO – इस्रो)
-
नॅशनल एरोनॉटिक्स अँड स्पेस ॲडमिनिस्ट्रेशन (NASA – नासा)
बीएससी एरोनॉटिकल सायन्स: व्याप्ती आणि भविष्य (Scope)
-
कौशल्यांचा समतोल: या कोर्सचा अभ्यासक्रम गणित (Mathematics), भौतिकशास्त्र (Physics), संवाद कौशल्ये (Communications), व्यवसाय (Business) आणि एरोनॉटिक्स या विषयांमधील कौशल्यांचा योग्य समतोल राखण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे.
-
एव्हिऑनिक्स आणि निर्मिती: ज्या विद्यार्थ्यांना ‘एव्हिऑनिक्स’ (विमानातील इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली) मध्ये रस आहे, त्यांना विमाने आणि क्षेपणास्त्रांची (missiles) निर्मिती व विकास करण्याच्या कौशल्यांचा मोठा फायदा होतो.
-
विस्तीर्ण कार्यक्षेत्रे: या अभ्यासक्रमातून विद्यार्थी आपले ज्ञान आणि कौशल्ये वाढवतात, जेणेकरून ते विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाचा वापर करून खालील प्रमुख क्षेत्रांमध्ये उत्तम करिअर करू शकतील:
-
संशोधन क्षेत्र (Research Sector)
-
डिझाईन क्षेत्र (Design Sector)
-
विकास आणि देखभाल क्षेत्र (Development and Maintenance Sector)
-
-
अद्ययावत ज्ञान आणि प्रमाणपत्र: या अभ्यासक्रमामुळे विद्यार्थ्यांचे वरील सर्व विषयांचे ज्ञान अद्ययावत (upgrade) होते. विशेष म्हणजे, या कोर्समध्ये ‘मल्टी-इंजिन इन्स्ट्रुमेंट-रेटेड कमर्शियल पायलट’ (multi-engine instrument-rated commercial pilot) बनण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ‘FAA’ (फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशन) प्रमाणपत्राचाही समावेश असू शकतो.
परदेशात संधी आहेत का?
हो, नक्कीच! दुबई, सिंगापूर आणि अमेरिका या देशांत एव्हिएशन क्षेत्र खूप मोठे आहे. पण तिथे काम करण्यासाठी तुम्हाला त्या देशांच्या नियमांनुसार काही अतिरिक्त कोर्सेस किंवा परीक्षा (उदा. EASA/FAA) द्याव्या लागतात. BSc Aeronautical Science In Marathi
स्वतःचा व्यवसाय काय करू शकता?
BSc नंतर अनुभव घेऊन तुम्ही स्वतःची ड्रोन सर्व्हिस कंपनी, एव्हिएशन कन्सल्टन्सी किंवा विमानांच्या सुट्या भागांचा पुरवठा करणारा व्यवसाय सुरू करू शकता. सध्या ड्रोन क्षेत्रात मोठी संधी आहे.
पुढील २० वर्षांचा विचार
भविष्यात मानवरहित विमाने (Unmanned Aerial Vehicles) आणि हवाई टॅक्सींचे प्रमाण वाढणार आहे. त्यामुळे ज्या विद्यार्थ्याला तांत्रिक बाबींचे ज्ञान आहे, तो कधीही बेरोजगार राहणार नाही. फक्त स्वतःला अपडेट ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
विद्यार्थी FAQ (सतत विचारले जाणारे प्रश्न)
१. हा कोर्स केल्यावर मी पायलट होऊ शकतो का?
नाही. पायलट होण्यासाठी तुम्हाला स्वतंत्रपणे ‘फ्लाइंग स्कूल’मध्ये जाऊन CPL (Commercial Pilot License) कोर्स करावा लागतो. हा कोर्स तांत्रिक बाजू हाताळण्यासाठी आहे.
२. या कोर्ससाठी फी किती असते?
महाराष्ट्रात साधारणपणे वर्षाला ८०,००० ते २,५०,००० रुपयांपर्यंत फी असू शकते. ही कॉलेजच्या सोयीसुविधांवर अवलंबून असते.
३. मुलींसाठी हे क्षेत्र सुरक्षित आहे का?
नक्कीच! आज अनेक मुली एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स आणि एरोनॉटिकल सायन्समध्ये उत्तम कामगिरी करत आहेत. फक्त कामाच्या वेळा कधीकधी शिफ्टमध्ये असू शकतात.
४. आर्ट्स किंवा कॉमर्सचे विद्यार्थी हा कोर्स करू शकतात का?
नाही. १२ वी विज्ञान (PCM) असणे अनिवार्य आहे.
५. सरकारी नोकरी मिळते का?
हो, पण त्यासाठी GATE किंवा संबंधित विभागांच्या स्वतंत्र परीक्षा द्याव्या लागतात.
तुम्हाला या कोर्सबद्दल काही शंका आहेत का? किंवा तुम्ही सध्या कोणत्या कॉलेजचा विचार करत आहात? खाली कमेंटमध्ये नक्की विचारा, मी तुमच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्याचा प्रयत्न करेन! BSc Aeronautical Science In Marathi