BS-MS Dual Degree : हा कोर्स कोणासाठी योग्य आहे आणि कोणासाठी नाही? सत्य परिस्थिती आणि करिअर
नमस्कार विद्यार्थी आणि पालक मित्रांनो!
करिअर समुपदेशक म्हणून काम करताना, दरवर्षी मला अनेक पालक आणि विद्यार्थी एकाच संभ्रमात अडकलेले दिसतात – “इंजिनिअरिंग आणि मेडिकल सोडून विज्ञानात नक्की काय स्कोप आहे?” त्यातच सध्या ‘BS-MS’ (बॅचलर ऑफ सायन्स आणि मास्टर ऑफ सायन्स) या ५ वर्षांच्या ड्युअल डिग्री कोर्सची बरीच चर्चा सुरू आहे. पण इंटरनेटवरील अर्धी-अधुरी माहिती वाचून निर्णय घेणे धोक्याचे ठरू शकते.
आज आपण कोणत्याही जाहिरातीच्या भाषेत न बोलता, अत्यंत व्यावहारिक आणि सोप्या भाषेत या कोर्सची चिरफाड करणार आहोत. हा कोर्स नक्की कोणासाठी आहे, आणि कोणी याच्या वाटेला जाऊ नये, हे आपण सविस्तर पाहूया. BS-MS Dual Degree
BS-MS हा एक इंटिग्रेटेड (एकत्रित) कोर्स आहे, ज्यामध्ये बॅचलर ऑफ सायन्स (BS) आणि मास्टर ऑफ सायन्स (MS) या दोन्ही पदव्या एकत्र मिळतात. हा विज्ञान आणि त्यासंबंधित क्षेत्रातील ५ वर्षांचा कोर्स आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांना एकाच कोर्सअंतर्गत दोन पदव्या (ड्युअल डिग्री) मिळवण्याची सोपी संधी मिळते.
ज्या विद्यार्थ्यांनी १२वी (10+2) ची परीक्षा पास केली आहे, ते विद्यार्थी या कोर्ससाठी अर्ज करू शकतात. देशातील सर्वोत्तम कॉलेजांमध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी विद्यार्थ्यांना JEE Advanced, IISER Aptitude Test आणि NEST यांसारख्या प्रवेश परीक्षा (Entrance Exams) द्याव्या लागतात.
भारतातील अनेक प्रसिद्ध सरकारी आणि खाजगी कॉलेजांमध्ये BS-MS हा कोर्स उपलब्ध आहे. काही प्रमुख आणि नामांकित संस्थांमध्ये विविध राज्यांतील IISER, देशभरातील IIT आणि NIT यांचा समावेश होतो.
हा कोर्स पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी करिअरच्या खूप चांगल्या संधी उपलब्ध आहेत. त्यांना रिसर्चर (संशोधक), मॉलिक्युलर बायोलॉजिस्ट, फार्मासिस्ट, सायंटिस्ट (शास्त्रज्ञ), फॉरेस्टर अशा अनेक महत्त्वाच्या आणि उच्च मागणी असलेल्या पदांवर नोकरी मिळू शकते.
BS-MS पूर्ण केलेल्या उमेदवारांना सरासरी वार्षिक पगार ४.४ लाख ते १०.६ लाख रुपयांपर्यंत मिळू शकतो. तसेच, कामाच्या स्वरूपानुसार आणि मागणीनुसार काही विशिष्ट पदांसाठी याहून अधिक पगारही दिला जातो. BS-MS Dual Degree
BS-MS म्हणजे काय?
-
BS-MS हा ५ वर्षांचा इंटिग्रेटेड (एकत्रित) डिग्री कोर्स आहे.
-
जे विद्यार्थी BSc करू इच्छितात ते या कोर्सची निवड करू शकतात, कारण यामध्ये BSc आणि MSc या दोन्ही पदव्यांचा अभ्यास एकाच कोर्समध्ये मिळतो.
-
हा कोर्स पारंपारिक पद्धतीने वेगवेगळ्या केल्या जाणाऱ्या BSc आणि MSc ला एक उत्तम पर्याय आहे.
-
ज्या विद्यार्थ्यांनी १२वी (10+2) ची परीक्षा पास केली आहे, ते या डिग्रीसाठी पात्र आहेत.
-
मात्र, या कोर्सची प्रवेश प्रक्रिया (Admission) प्रवेश परीक्षेच्या (Entrance Exam) गुणांवर आणि पूर्णपणे मेरीटवर (गुणवत्तेवर) आधारित असते.
-
विज्ञानाच्या (Science) विविध शाखांमधील विद्यार्थी BS-MS साठी अर्ज करू शकतात. BS-MS Dual Degree
BS-MS कोणी करावे?
हा एकत्रित कोर्स नक्की कोणी करावा, असा प्रश्न अनेक विद्यार्थ्यांना पडू शकतो. हे समजून घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना त्यांच्या भविष्यातील शिक्षणाबद्दल आणि करिअरबद्दल स्पष्टता असली पाहिजे:
-
एकत्रित अभ्यासाची संधी: ही एक अशी संधी आहे जिथे विद्यार्थ्यांना मूलभूत संकल्पना (Fundamentals) आणि प्रगत ज्ञान (Advancements) या दोन्हींचा एकत्रित अभ्यास करायला मिळतो.
-
उच्च शिक्षणासाठी उपयुक्त: जे विद्यार्थी आंतरशाखीय (Interdisciplinary) क्षेत्रांमध्ये उच्च शिक्षण घेण्याचा विचार करत आहेत, त्यांच्यासाठी हा कोर्स खूप फायदेशीर ठरू शकतो. यामुळे त्यांना विषयांची सखोल आणि विस्तृत माहिती मिळते.
-
संशोधनाची (Research) आवड: ज्या विद्यार्थ्यांना विज्ञानाच्या नवनवीन क्षेत्रांमध्ये सखोल संशोधन करायचे आहे, त्यांनी हा कोर्स नक्कीच करावा.
-
संशोधनाचा पाया: हा कोर्स संशोधन आणि रिसर्चच्या क्षेत्रातील एक भक्कम पाया मानला जातो. BS-MS Dual Degree
कोर्सचे स्वरूप आणि प्रॅक्टिकल अनुभव
हा कोर्स इतर साधारण ग्रॅज्युएशन (B.Sc) पेक्षा खूप वेगळा आहे. इथे फक्त ब्लॅकबोर्डवर शिकवले जात नाही.
तुम्हाला पहिल्या वर्षापासूनच लॅबमध्ये स्वतः प्रयोग करण्याची मुभा असते. इथला प्रॅक्टिकल अनुभव हा जागतिक दर्जाचा असतो. तुम्हाला अत्याधुनिक मायक्रोस्कोप्स, केमिकल्स आणि सॉफ्टवेअर्स हाताळायला मिळतात. हा कोर्स तुम्हाला घोकंपट्टी न करता, स्वतंत्रपणे विचार करायला आणि समस्या सोडवायला (Problem-solving) शिकवतो. BS-MS Dual Degree
शैक्षणिक पात्रता
या कोर्ससाठी प्रवेश घ्यायचा असेल तर काही बेसिक अटी पूर्ण कराव्या लागतात.
शैक्षणिक पात्रता:
-
विद्यार्थ्याने १२वी (Science) मध्ये Physics, Chemistry, आणि Mathematics किंवा Biology (PCMB / PCM / PCB) घेतलेला असावा.
-
१२वी मध्ये किमान ६०% गुण असणे आवश्यक आहे (राखीव वर्गासाठी ५५%). BS-MS Dual Degree
महाराष्ट्रातील संपूर्ण प्रवेश प्रक्रिया
महाराष्ट्रात हा कोर्स प्रामुख्याने IISER Pune आणि UM-DAE CEBS (Mumbai) सारख्या नामांकित संस्थांमध्ये उपलब्ध आहे. प्रवेशासाठी तुम्हाला बारावीच्या मार्कांवर अवलंबून राहता येत नाही.
प्रवेशाचे टप्पे:
१. ऑनलाईन अर्ज: सर्वात आधी, विद्यार्थी ज्या कॉलेजमध्ये प्रवेश घेऊ इच्छितात, त्या कॉलेजच्या अधिकृत वेबसाईटवर (Official Website) जाऊन प्रवेशासाठी ऑनलाईन अर्ज (Online Apply) करू शकतात.
२. प्रवेश परीक्षा: कॉलेजकडून तुमचा अर्ज स्वीकारला गेल्यानंतर, तुम्हाला प्रवेश परीक्षा (Entrance Exam) द्यावी लागते.
३. परीक्षेवर लक्ष केंद्रित करणे: विद्यार्थ्यांनी या प्रवेश परीक्षेच्या तयारीवर पूर्ण लक्ष देणे खूप महत्त्वाचे आहे; कारण या परीक्षेत मिळणाऱ्या गुणांवरच (Marks) तुम्हाला त्या कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळण्याची शक्यता अवलंबून असते.
४. निकाल आणि कट-ऑफ: परीक्षा झाल्यानंतर काही दिवसांतच परीक्षेचा निकाल (Result) आणि कट-ऑफ (Cut-off) जाहीर केला जातो. यानंतर प्रत्यक्ष प्रवेश प्रक्रियेला सुरुवात होते.
५. मेरीटनुसार प्रवेश: प्रवेश पूर्णपणे मेरीटच्या (गुणवत्तेच्या) आधारावर दिले जातात. ज्या विद्यार्थ्यांची निवड होते, त्यांना ई-मेल (Email) द्वारे याबाबत कळवले जाते.
६. कॉलेजमध्ये हजेरी: उरलेली प्रवेश प्रक्रिया आणि कागदपत्रांची पूर्तता (Document Verification) करण्यासाठी विद्यार्थ्यांना स्वतः कॉलेजमध्ये उपस्थित राहावे लागते.
-
IISER अॅप्टिट्युड टेस्ट (IISER Aptitude Test):
-
इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स एज्युकेशन अँड रिसर्च (IISER) द्वारे BS-MS प्रवेशासाठी ही प्रवेश परीक्षा (Entrance Exam) घेतली जाते.
-
जे विद्यार्थी SCB (State and Central Boards) च्या माध्यमातून अर्ज करतात, त्यांना ही प्रवेश परीक्षा देणे आवश्यक असते.
-
उमेदवारांनी या परीक्षेचे स्वरूप (Exam pattern), अभ्यासक्रम (Syllabus) आणि महत्त्वाच्या तारखा लक्षात घेणे गरजेचे आहे.
JEE Advanced:
-
JEE Advanced ही जॉइंट एन्ट्रन्स एक्झामिनेशन (संयुक्त प्रवेश परीक्षा) आहे, जी देशभरातील IITs (Indian Institutes of Technology) मध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी घेतली जाते.
-
ही परीक्षा प्रामुख्याने अंडरग्रॅज्युएट (पदवीपूर्व) कोर्सेसच्या प्रवेशासाठी घेतली जाते.
-
विद्यार्थ्यांनी या परीक्षेचे स्वरूप, अभ्यासक्रम आणि कट-ऑफ (Cut-offs) समजून घेण्यावर विशेष भर दिला पाहिजे.
NEST:
-
NEST म्हणजे ‘नॅशनल एन्ट्रन्स स्क्रीनिंग टेस्ट’ (National Entrance Screening Test).
-
नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स एज्युकेशन अँड रिसर्च (NISER) मध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी ही प्रवेश परीक्षा घेतली जाते.
-
ही परीक्षा दरवर्षी घेतली जाते. विद्यार्थ्यांनी या परीक्षेची सविस्तर माहिती आणि कट-ऑफची नोंद घेणे महत्त्वाचे आहे.
-
अभ्यासक्रम: प्रॅक्टिकल नॉलेज, Workshop आणि Lab Experience
इथला अभ्यासक्रम खूप लवचिक (Flexible) असतो. सुरुवातीची दोन वर्षे सर्व विषय शिकावे लागतात, जेणेकरून तुमचा पाया पक्का होईल. त्यानंतर तुम्हाला तुमच्या आवडीचा विषय (उदा. Physics किंवा Biology) मुख्य विषय म्हणून निवडता येतो.
-
कौशल्य विकासावर किती भर आहे?: इथे फक्त थेअरी नाही. तुम्ही कोडिंग शिकता, डेटा ॲनालिसिस शिकता आणि रिसर्च पेपर कसा लिहायचा हेही शिकता.
-
Lab Experience: उन्हाळ्याच्या सुट्टीत (Summer Internship) विद्यार्थ्यांना देशात किंवा परदेशात नामांकित इन्स्टिट्यूटमध्ये रिसर्च प्रोजेक्ट्स करायची संधी मिळते. हे ऑन साईट वर्क तुमचे डोळे उघडणारे असते.
BS-MS हा एक इंटिग्रेटेड (एकत्रित) कोर्स असल्यामुळे, याचा अभ्यासक्रम (Syllabus) नेहमीच्या BSc आणि MSc कोर्सेससारखा नसतो. ही पदवी या दोन कोर्सेसचे एकत्रीकरण असल्यामुळे याच्या अभ्यासक्रमात काही बदल आणि फरक पाहायला मिळतात. विद्यार्थी खाली दिलेल्या अभ्यासक्रमाचा संदर्भ घेऊ शकतात:
पहिल्या वर्षाचा अभ्यासक्रम (Syllabus for First-Year):
-
गणित (Mathematics)
-
बीजगणित (Algebra)
-
भौतिकशास्त्र (Physics)
-
कॅल्क्युलस (Calculus)
-
जीवशास्त्र (Biology)
-
मेकॅनिक्स (Mechanics)
-
इंजिनिअरिंग ग्राफिक्स (Engineering Graphics)
-
इलेक्ट्रोमॅग्नेटिझम (Electromagnetism)
-
सी प्रोग्रामिंगची ओळख (Introductory C Programming)
-
जीवन विज्ञान (Life Science)
-
अर्थशास्त्राची ओळख (Introductory Course to Economics)
-
अनुवांशिकता (Genetics)
-
मानवता आणि सामाजिक विज्ञान (Humanities and Social Science)
-
सेंद्रिय आणि भौतिक रसायनशास्त्र (Organic and Physical Chemistry)
दुसऱ्या वर्षाचा अभ्यासक्रम (Syllabus for Second-Year):
-
लेव्हल १ मायक्रोइकॉनॉमिक्स (Level 1 Microeconomics)
-
लेव्हल १ मॅक्रोइकॉनॉमिक्स (Level 1 Macroeconomics)
-
मॅथेमॅटिकल इकॉनॉमिक्सची ओळख (Introduction to Mathematical Economics)
-
अप्लाइड प्रोबॅबिलिटी अँड स्टॅटिस्टिक्स (Applied Probability and Statistics)
-
इलेक्ट्रॉनिक्सची ओळख (Introduction to Electronics)
-
मॅन्युफॅक्चरिंग प्रोसेस (Manufacturing Processes)
तिसऱ्या, चौथ्या आणि पाचव्या वर्षाचा अभ्यासक्रम:
-
इकॉनॉमेट्रिक्स (Econometrics)
-
लेव्हल २ मायक्रोइकॉनॉमिक्स (Level 2 Microeconomics)
-
लेव्हल २ मॅक्रोइकॉनॉमिक्स (Level 2 Macroeconomics)
-
बेयसियन इकॉनॉमेट्रिक्स (Bayesian Econometrics)
-
विकास अर्थशास्त्र (Development Economics)
-
औद्योगिक अर्थशास्त्र (Industrial Economics)
-
आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि वित्त (International Trade and Finance)
-
भारतीय आर्थिक समस्या (Indian Economic Problems)
-
अप्लाइड गेम थेअरी (Applied Game Theory)
-
कायद्याचे आर्थिक विश्लेषण (Economic Analysis of Law)
-
आर्थिक वाढ (Economic Growth)
-
पर्यावरण अर्थशास्त्र (Environmental Economics)
-
कार्यक्षमता आणि उत्पादकता विश्लेषण (Efficiency and Productivity Analysis)
-
डेरिव्हेटिव्ह प्राईसिंगची ओळख (Introduction to Derivative Pricing)
-
वित्तीय अर्थशास्त्र (Financial Economics)
-
सॉफ्टवेअर्स: मॅटलॅब (MATLAB), आर (R), स्टॅटा (Stata)
BS-MS कोर्समधील स्पेशलायझेशन्स (Specializations):
या कोर्समध्ये तुम्ही खालील विषयांमध्ये विशेष प्राविण्य (Specialization) मिळवू शकता:
-
गणित (Mathematics)
-
संगणक विज्ञान (Computer Science)
-
भौतिकशास्त्र (Physics)
-
रसायनशास्त्र (Chemistry)
-
बायोटेक्नॉलॉजी (Biotechnology)
BS-MS कोर्स निवडण्यापूर्वी या गोष्टी नक्की जाणून घ्या
जीवनात कोणताही निर्णय घेणे खूप महत्त्वाचे असते, विशेषतः शिक्षणाच्या आणि करिअरच्या बाबतीत. त्यामुळे ज्या विद्यार्थ्यांना BS-MS हा कोर्स करायचा आहे, त्यांनी खालील महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवल्या पाहिजेत:
-
विज्ञानात करिअर करण्याची निश्चिती: ही ड्युअल डिग्री (Dual Degree) निवडण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांनी हे नक्की करावे की त्यांना विज्ञानाच्या (Science) क्षेत्रातच आपले करिअर करायचे आहे. कारण हा कोर्स खास विज्ञान शाखा आणि त्यासंबंधित नोकऱ्यांसाठीच तयार करण्यात आला आहे.
-
आवश्यक कागदपत्रे: या कोर्सला प्रवेश घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांकडे १२वी पास झाल्याचे प्रमाणपत्र (Passing Certificate), १२वीची मार्कशीट (Mark sheet) आणि शाळा/कॉलेज सोडल्याचा दाखला (Transfer Certificate / TC) असणे आवश्यक आहे.
-
आंतरशाखीय (Interdisciplinary) शिक्षणाची आवड: विद्यार्थ्यांना एकाच वेळी विज्ञानाच्या विविध शाखांचा (उदा. भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र) एकत्रित अभ्यास करण्याची आवड असली पाहिजे.
-
महत्त्वाची कौशल्ये (Skills): या कोर्ससाठी काही मूलभूत कौशल्ये असणे आणि ती विकसित करणे गरजेचे आहे; जसे की –
-
संशोधन कौशल्य (Research skills)
-
तांत्रिक कौशल्य (Technical skills)
-
विज्ञानाचे मूलभूत ज्ञान (Basic science knowledge)
-
निरीक्षण क्षमता (Observing skills)
-
विश्लेषण क्षमता (Analyzing skills)
-
संवाद कौशल्य (Communication skills)
-
नोकरीच्या संधी, खाजगी क्षेत्र आणि या क्षेत्रातील भविष्य
“पाच वर्षांनंतर पुढे काय?” हा यक्षप्रश्न असतो.
जर तुम्ही हा कोर्स पूर्ण केलात, तर तुमच्या समोर मुख्यत्वे दोन मार्ग असतात. पहिला म्हणजे उच्च शिक्षण (PhD) आणि दुसरा म्हणजे नोकरी.
-
खाजगी क्षेत्रातील संधी (Private Sector): आजकाल R&D (Research and Development) विभागांमध्ये कंपन्यांना अशा विद्यार्थ्यांची खूप गरज आहे. फार्मा कंपन्या (Pharmaceuticals), केमिकल इंडस्ट्रीज आणि अगदी Data Science कंपन्यांमध्येही या विद्यार्थ्यांना प्राधान्य दिले जाते.
-
भविष्य: जर तुम्ही डेटा ॲनालिसिस आणि कॉम्पुटर स्किल्स स्वतःमध्ये विकसित केले, तर तुम्ही कोणत्याही इंजिनिअरला टक्कर देऊ शकता.
BS-MS करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी उच्च मागणी असलेल्या करिअरच्या अनेक नवीन संधी आणि जॉब प्रोफाईल्स उपलब्ध असतात. पाच वर्षांचा हा इंटिग्रेटेड (एकत्रित) कोर्स पूर्ण केल्यानंतर, कॉलेजच्या प्लेसमेंट सेलद्वारे (Placement Cell) विद्यार्थ्यांना नोकरी मिळवण्याच्या सर्व महत्त्वाच्या गोष्टी शिकवल्या जातात आणि योग्य मार्गदर्शन केले जाते.
BS-MS पदवीधरांसाठी मॉलिक्युलर बायोलॉजिस्ट, रिसर्चर (संशोधक), शिक्षक, फार्मासिस्ट, फॉरेस्टर, सायंटिस्ट (शास्त्रज्ञ) अशा अनेक करिअरच्या उत्तम संधी उपलब्ध आहेत. खालील तक्त्यामध्ये (Table) BS-MS पदवीधरांसाठी असलेल्या करिअरच्या संधी आणि अंदाजित पगार दिला आहे:
| जॉब प्रोफाईल (पदाचे नाव) | सरासरी वार्षिक पगार (रुपयांमध्ये) |
| मॉलिक्युलर बायोलॉजिस्ट (Molecular Biologist) | ४,००,००० |
| रिसर्चर / संशोधक (Researcher) | ३,००,००० – ५,००,००० |
| शिक्षक (Teacher) | ४,४०,००० |
| फार्मासिस्ट (Pharmacist) | २,५७,००० |
| फॉरेस्टर (Forester) | ३,६३,००० |
| सायंटिस्ट / शास्त्रज्ञ (Scientist) | ६,९७,००० |
| बायोइन्फॉर्मेटिक्स सायंटिस्ट (Bioinformatics Scientist) | ५,०८,००० |
| रिसर्च असिस्टंट (Research Assistant) | ३,५०,००० |
BS-MS चे टॉप रिक्रूटर्स (नोकरी देणाऱ्या प्रमुख कंपन्या)
नोकरीचा विचार केल्यास, विद्यार्थ्यांना नोकरी देण्यामध्ये कंपन्या आणि संस्थांची भूमिका खूप महत्त्वाची असते. विद्यार्थ्यांना प्लेसमेंटसाठी मोठ्या आणि नामांकित कंपन्यांना सामोरे जाता यावे, यासाठी प्रत्येक कॉलेज त्यांना तयार करते. त्याचप्रमाणे, BS-MS ड्युअल प्रोग्राम देणारी कॉलेजेसही विद्यार्थ्यांना नोकरी देण्यासाठी आघाडीच्या कंपन्यांना (Top Recruiters) बोलावतात.
BS-MS विद्यार्थ्यांची निवड करणाऱ्या काही प्रमुख आणि नामांकित कंपन्या/संस्था खालीलप्रमाणे आहेत:
-
मॅकिन्से (McKinsey)
-
गुगल (Google)
-
मायक्रोसॉफ्ट (Microsoft)
-
गोल्डमन सॅक्स (Goldman Sachs)
-
फायझर (Pfizer)
-
इस्रो (ISRO)
-
नॅशनल इन्स्टिट्यूट्स ऑफ हेल्थ (National Institutes of Health) BS-MS Dual Degree
८. पगार आणि सत्य परिस्थिती: Freshers आणि Skilled विद्यार्थ्यांना किती मिळते?
इथे मी तुम्हाला कोणतीही खोटी स्वप्ने दाखवणार नाही. अनेक जाहिरातींमध्ये लाखांचे पॅकेज दाखवले जाते, पण सत्य परिस्थिती समजून घ्या.
-
Freshers साठी सुरुवातीचा पगार किती?: जर तुम्ही कोर्स पूर्ण करून लगेच भारतात प्रायव्हेट सेक्टरमध्ये नोकरी शोधली, तर सुरुवातीला साधारण ४ ते ७ लाख रुपये वार्षिक (4-7 LPA) पॅकेज मिळते.
-
Skill असलेल्या विद्यार्थ्यांना किती मिळते?: जर तुमच्याकडे AI, Machine Learning किंवा ॲडव्हान्स लॅब टेक्निक्सचे ज्ञान असेल, तर हेच पॅकेज १० ते १५ लाखांपर्यंत जाऊ शकते.
-
PhD मधील स्टायपेंड: बहुतांश विद्यार्थी परदेशात (USA, Europe) PhD साठी जातात, जिथे त्यांना दरमहा चांगले स्टायपेंड (सुमारे $2000 – $3000) मिळते, ज्यातून त्यांचा संपूर्ण खर्च निघतो. BS-MS Dual Degree
भविष्यातील पर्याय: विदेशात संधी आणि स्वतःचा व्यवसाय
या कोर्सची खरी ताकद आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आहे.
-
विदेशात संधी: जगभरातील टॉप युनिव्हर्सिटीज (MIT, Stanford, Max Planck) या भारतातील IISER सारख्या संस्थांच्या विद्यार्थ्यांना PhD साठी मोठ्या प्रमाणावर स्वीकारतात. कारण या विद्यार्थ्यांचा रिसर्चचा पाया खूप भक्कम असतो.
-
स्वतःचा व्यवसाय (Entrepreneurship): तुम्ही स्वतःचे स्टार्टअप सुरू करू शकता. सध्या भारतात अनेक विद्यार्थी ॲग्री-टेक, हेल्थ-टेक आणि नवीन केमिकल फॉर्म्युलेशन्सवर स्वतःच्या कंपन्या उभारत आहेत.
१०. माझा सल्ला
माझ्या ५-७ वर्षांच्या अनुभवावरून सांगतो की, हा कोर्स विज्ञानाची खरी आवड असणाऱ्यांसाठी एक सुवर्णसंधी आहे. केवळ मित्राने ॲडमिशन घेतली किंवा नावामागे टॅग हवा म्हणून इथे जाऊ नका. ५ वर्षे एकाच विषयावर संशोधन करणे सोपे नसते, त्याला प्रचंड फोकस लागतो.
जर तुम्हाला फास्ट-ट्रॅक कॉर्पोरेट लाईफ आणि पहिल्या महिन्यापासून मोठा पगार हवा असेल, तर इंजिनिअरिंग किंवा इतर व्यावसायिक कोर्सेस निवडा. पण जर तुम्हाला देशाच्या किंवा जगाच्या विकासात भर घालणारा एखादा नवा शोध लावायचा असेल आणि स्वतःचे नाव इतिहासात नोंदवायचे असेल, तर डोळे झाकून BS-MS ला प्रवेश घ्या. BS-MS Dual Degree
पुढील विचार आणि निष्कर्ष
पुढची २० वर्षे ही Artificial Intelligence, Biotechnology आणि Climate Change या विषयांची असणार आहेत. आणि या तिन्ही क्षेत्रांमध्ये फक्त कोडिंग करून चालणार नाही, तर बेसिक सायन्स समजणारे लोक लागतील. BS-MS चे विद्यार्थी भविष्यात या सर्व महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये लीडर बनतील.
तुमचे काही प्रश्न आहेत का? जर तुम्हाला तुमच्या जिल्ह्यानुसार किंवा तुमच्या मार्कांनुसार आणखी काही वैयक्तिक प्रश्न असतील, तर खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की विचारा. मी स्वतः तुमच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्याचा प्रयत्न करेन. BS-MS Dual Degree