Studyflowcourses

BSc Audiology & Speech Language Pathology: संपूर्ण माहिती आणि करिअर मार्गदर्शन

नमस्कार विद्यार्थी आणि पालकहो! बारावी सायन्स नंतर पुढे काय? हा प्रश्न प्रत्येकालाच सतावतो. आजकाल फक्त इंजिनिअरिंग किंवा एमबीबीएस (MBBS) हेच पर्याय उरलेले नाहीत. वैद्यकीय क्षेत्रात अशा अनेक शाखा आहेत ज्यामध्ये उत्तम करिअर घडवता येते.

असाच एक महत्त्वाचा आणि सध्या वेगाने वाढणारा कोर्स म्हणजे ‘बॅचलर ऑफ ऑडिओलॉजी अँड स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजी’ (BASLP). आज आपण या कोर्सची एक शैक्षणिक मार्गदर्शक म्हणून अगदी सोप्या भाषेत आणि वास्तववादी माहिती घेणार आहोत.

बी.एस्सी. ऑडिओलॉजी आणि स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजी (BSc Audiology and Speech Language Pathology): थोडक्यात माहिती

• कोर्सचे स्वरूप: हा ऐकण्या आणि बोलण्यासंबंधीच्या विकारांवरील (Audio/Speech disorders) ३ वर्षांचा पदवी अभ्यासक्रम आहे. यात ऑडिओलॉजी (ऐकण्याचे शास्त्र) आणि स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजी (बोलण्याचे शास्त्र) या दोन्ही विषयांची एकत्रित एकच पदवी मिळते.

• पात्रता: या कोर्सला प्रवेश घेण्यासाठी विद्यार्थ्याने विज्ञान शाखेतून (Science stream) किमान ५५% गुणांसह १२ वी पास असणे आवश्यक आहे.

• कोर्सचा उद्देश: बोलण्या-ऐकण्याच्या समस्या आणि विकारांवर योग्य उपचार करू शकतील, असे उत्तम कौशल्य असलेले तज्ज्ञ व्यावसायिक तयार करणे हा या कोर्सचा मुख्य उद्देश आहे.

• प्रवेश परीक्षा: महाविद्यालयांमध्ये या कोर्सला प्रवेश मिळवण्यासाठी IPU CET, NEET, JAM यांसारख्या विविध प्रवेश परीक्षा (Entrance exams) घेतल्या जातात.

• नोकरीच्या संधी: हा कोर्स पूर्ण केल्यावर स्पीच थेरपिस्ट (वाचा उपचार तज्ज्ञ), बिझनेस डेव्हलपमेंट मॅनेजर, क्लिनिकल स्पेशालिस्ट अशा अनेक पदांवर आणि वेगवेगळ्या क्षेत्रात नोकरीच्या संधी मिळतात.

• पगार: हा कोर्स पूर्ण केलेल्या पदवीधरांना वर्षाला साधारणपणे ३ लाख ते १० लाख रुपयांपर्यंत पगार मिळू शकतो.

तुमच्या माहितीसाठी बी.एस्सी. ऑडिओलॉजी आणि स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजी कोर्सबद्दल काही महत्त्वाच्या गोष्टी खाली दिल्या आहेत:

• कोर्सचा कालावधी: हा ३ वर्षांचा पदवी (Undergraduate) अभ्यासक्रम आहे, ज्यामध्ये प्रामुख्याने भाषा आणि संवादातील विकासावर व संशोधनावर भर दिला जातो.

• कोर्सचे स्वरूप: हा एक पूर्णवेळ (Full-time) कोर्स असून यात विविध क्षेत्रांमध्ये स्पेशलायझेशन करता येते. यामध्ये व्हॉईस थेरपी (आवाजावरील उपचार) आणि गिळण्याच्या समस्यांवरील (Swallowing issues) उपचारांचाही समावेश असतो.

• अभ्यासाचा विषय: यात एखाद्या व्यक्तीच्या बोलण्याशी किंवा आवाजाशी संबंधित असलेल्या समस्यांचा सखोल अभ्यास केला जातो. रुग्णाच्या विशिष्ट गरजा पूर्ण करण्यासाठी यामध्ये अनेक उप-विषयांचा (Sub-domains) समावेश असतो.

• करिअरच्या संधी: हा कोर्स विद्यार्थ्यांना ऑडिओलॉजिस्ट (श्रवण/ऐकण्याचे तज्ज्ञ) किंवा स्पीच पॅथॉलॉजिस्ट (वाचा/बोलण्याचे तज्ज्ञ) बनण्यासाठी प्रशिक्षित करतो. याशिवाय इतरही अनेक विशेष पदांवर काम करण्याची संधी यातून मिळते.

• मुख्य उद्दिष्ट: बोलण्याच्या आणि ऐकण्याच्या विकारांवर (Speech/Hearing disorders) योग्य उपचार करू शकतील, असे अत्यंत कुशल आणि उत्तम ज्ञान असलेले तज्ज्ञ व्यावसायिक तयार करणे, हे या कोर्सचे अंतिम उद्दिष्ट आहे.    BSc Audiology & Speech Language Pathology

बी.एस्सी. ऑडिओलॉजी आणि स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजी (BSc Audiology and Speech Language Pathology) का निवडावे?

हा कोर्स का करावा, याची काही मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

• समाधान आणि अभिमान: आजच्या काळात आवाज (Audio) हा संवादाचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. त्यामुळे एखाद्या व्यक्तीला बोलण्या-ऐकण्याच्या समस्येतून बाहेर काढणारे तज्ज्ञ (ऑडिओलॉजिस्ट किंवा पॅथॉलॉजिस्ट) बनणे, हे खूप अभिमानाचे आणि समाधान देणारे काम असते.

• आवाज आणि बोलण्याचा अभ्यास: या कोर्समध्ये माणसांच्या बोलण्याशी आणि आवाजाशी संबंधित असलेल्या सर्व समस्यांचा आणि त्यांच्या मूळ कारणांचा सखोल अभ्यास केला जातो.

• तंत्रज्ञान आणि संशोधन: यामध्ये श्रवणयंत्रांचे (Hearing technology) प्रगत तंत्रज्ञान कसे काम करते हे सविस्तर शिकायला मिळते. तसेच, या क्षेत्रात नवीन संशोधन (Innovation) करण्याची संधीही मिळते.

• करिअरमध्ये जलद प्रगती: हे एक वेगाने विकसित होणारे आणि नव्याने उदयास येणारे (Emerging) क्षेत्र आहे. त्यामुळे यात करिअरमध्ये खूप लवकर आणि मोठी प्रगती होऊ शकते.

• वैद्यकीय आणि तांत्रिक नोकऱ्या: हे क्षेत्र वैद्यकीय (Medical) क्षेत्राशी जवळून जोडलेले असल्यामुळे, यात अनेक तांत्रिक आणि वैद्यकीय नोकऱ्यांच्या उत्तम संधी उपलब्ध आहेत. ज्यांना जीवशास्त्राच्या (Biology) माध्यमातून वैद्यकीय क्षेत्रात काहीतरी वेगळे करायचे आहे, त्यांच्यासाठी हा एक उत्तम पर्याय आहे.

• समाजसेवेची संधी: ज्यांना श्रवण आणि वाचा दोष असलेल्या दिव्यांग (Differently-abled) व्यक्तींच्या भल्यासाठी निस्वार्थपणे काम करण्याची मनापासून इच्छा आहे, त्यांच्यासाठी हा कोर्स अगदी योग्य आहे.  BSc Audiology & Speech Language Pathology

हा कोर्स कोणासाठी योग्य आहे व कोणासाठी नाही? (माझे मत आणि अनुभव)

हा या लेखातील सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. एक करिअर समुपदेशक म्हणून माझा अनुभव असा आहे की, हा कोर्स सर्वांसाठी योग्य नाही कारण यात तुम्हाला रुग्णांसोबत खूप संयमाने (Patience) वागावे लागते.

तुम्हाला लहान मुलांसोबत (ज्यांना बोलता येत नाही किंवा अडखळत बोलतात) आणि वयस्कर लोकांसोबत काम करावे लागते. जर तुम्हाला दुसऱ्यांना मदत करण्याची खरोखर आवड असेल, तरच या क्षेत्रात या. फक्त ‘पॅकेज’ बघून यायचे असेल, तर हा कोर्स तुमच्यासाठी नाही.

मध्यमवर्गीय किंवा ग्रामीण भागातील पालकांना नेहमी प्रश्न पडतो की, “शहरात जाऊन एवढी फी भरून पुढे नोकरी मिळेल का?” तर त्याचे उत्तर तुमच्या कौशल्यावर अवलंबून असते. केवळ पदवी मिळवणे पुरेसे नाही.    BSc Audiology & Speech Language Pathology

कोर्स करण्यासाठी शैक्षणिक पात्रता आणि प्रवेश प्रक्रिया

बारावीतील कुठले विषय आणि पात्रता

• शैक्षणिक गट: बारावी (Science) मध्ये Physics, Chemistry आणि Biology (PCB) हे विषय असणे आवश्यक आहे. काही ठिकाणी Mathematics (PCM) असलेल्या विद्यार्थ्यांनाही प्रवेश मिळतो.

• गुण: ओपन कॅटेगरीसाठी किमान ५०% आणि राखीव प्रवर्गासाठी ४५% गुण असणे गरजेचे असते.

महाराष्ट्रातील संपूर्ण प्रवेश प्रक्रिया

महाराष्ट्रामध्ये या कोर्सला प्रवेश मिळवण्यासाठी शासनाच्या नियमांचे पालन करावे लागते.

• Entrance Exam (प्रवेश परीक्षा): यासाठी प्रामुख्याने NEET (नीट) किंवा राज्याची MH-CET (सीईटी) परीक्षा देणे आवश्यक असू शकते.

• काही राष्ट्रीय पातळीवरील संस्था (जसे की AIISH, म्हैसूर) स्वतःच्या प्रवेश परीक्षा घेतात.

• प्रवेश प्रक्रिया (Admission Process) ही ‘कॅप राउंड’ (CAP Rounds) द्वारे ऑनलाईन पद्धतीने राबवली जाते.

महाराष्ट्रातील बी.एस्सी. ऑडिओलॉजी आणि स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजी (BASLP) चे टॉप महाविद्यालये

महाराष्ट्रामध्ये या कोर्ससाठी काही नामांकित सरकारी आणि खाजगी महाविद्यालये आहेत. विद्यार्थी आणि पालकांच्या माहितीसाठी राज्यातील काही प्रमुख महाविद्यालयांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

१. अली यावर जंग नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ स्पीच अँड हिअरिंग डिसॅबिलिटीज (AYJNISHD), मुंबई

• प्रकार: राष्ट्रीय स्तरावरील सरकारी संस्था (National/Government)

• वैशिष्ट्य: भारत सरकारच्या अखत्यारीत येणारी ही संस्था श्रवण आणि वाचा दोषांवर काम करणारी देशातील सर्वात प्रतिष्ठित संस्था मानली जाते.

२. टोपीवाला नॅशनल मेडिकल कॉलेज (TNMC) आणि बी.वाय.एल. नायर चॅरिटेबल हॉस्पिटल, मुंबई

• प्रकार: सरकारी (Government)

• वैशिष्ट्य: वैद्यकीय क्षेत्रातील हे एक अत्यंत जुने आणि नामांकित सरकारी महाविद्यालय असून, येथे विद्यार्थ्यांसाठी उत्तम प्रॅक्टिकल आणि क्लिनिकल अनुभव मिळतो.

३. भारती विद्यापीठ डीम्ड युनिव्हर्सिटी (School of Audiology and Speech Language Pathology), पुणे

• प्रकार: खाजगी / डीम्ड युनिव्हर्सिटी (Private/Deemed)

• वैशिष्ट्य: पुण्यातील हे एक प्रसिद्ध महाविद्यालय असून, येथे अद्ययावत तंत्रज्ञान आणि चांगल्या प्लेसमेंटच्या (नोकरीच्या) संधी उपलब्ध आहेत.

४. महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ (MUHS), नाशिक

• प्रकार: सरकारी विद्यापीठ (State University)

• वैशिष्ट्य: महाराष्ट्रातील अनेक वैद्यकीय महाविद्यालये या विद्यापीठाशी संलग्न आहेत. विद्यापीठाच्या अंतर्गत येणाऱ्या मान्यताप्राप्त संस्थांमध्ये हा कोर्स उत्तम प्रकारे शिकवला जातो.

५. डॉ. वाय. एस. खेडकर कॉलेज ऑफ ऑडिओलॉजी अँड स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजी, छत्रपती संभाजीनगर 

• प्रकार: खाजगी (Private)

अभ्यासक्रम: प्रॅक्टिकल नॉलेज आणि वर्कशॉप्स

प्रॅक्टिकल नॉलेज आणि Workshop अनुभव

हा कोर्स ४ वर्षांचा असतो (ज्यामध्ये ३ वर्षांचे शैक्षणिक शिक्षण आणि १ वर्षाची अनिवार्य इंटर्नशिप असते).

या कोर्समध्ये तुम्हाला वर्गात बसून शिकण्यापेक्षा क्लिनिकमध्ये रुग्णांसोबत प्रॅक्टिकल काम जास्त करावे लागते. ऑडिओमीटर (Audiometer) सारखी मशिन्स चालवणे, श्रवणयंत्र बसवणे या गोष्टी प्रत्यक्ष हाताळायला मिळतात.

या तीन वर्षांच्या पदवी अभ्यासक्रमाची (कोर्सची) संपूर्ण माहिती आणि प्रत्येक वर्षातील विषयांची विभागणी खालील तक्त्यामध्ये सोप्या भाषेत दिली आहे. विद्यार्थ्यांच्या सोयीसाठी इंग्रजी विषय कंसात दिले आहेत:

पहिले वर्ष (Year I)	दुसरे वर्ष (Year II)	तिसरे वर्ष (Year III)
मानवी संवादाची ओळख (Introduction to human communication)	वाचा आणि भाषा दोष निदान आणि उपचार (Speech language diagnostic therapeutics)	अस्खलितपणे बोलण्यातील दोष (उदा. तोतरेपणा) (Fluency disorders)
वाचा आणि भाषा विकासातील दोष (Speech language development disorders)	उच्चार आणि ध्वनीशास्त्र संबंधित दोष (Articulation phonological disorders)	मज्जासंस्थेशी (मेंदूशी) संबंधित भाषा दोष (Neurogenic language disorders)
श्रवणशास्त्राची ओळख (ऐकण्याचे शास्त्र) (Introduction to hearing sciences)	आवाज आणि स्वरयंत्रावरील शस्त्रक्रिया (Voice and laryngectomee)	स्नायूंच्या नियंत्रणाअभावी येणारे बोलण्यातील दोष (Motor speech disorders)
श्रवणदोष असलेल्या व्यक्तींचे व्यवस्थापन – भाग १ (Management for person with hearing impairments I)	निदानात्मक श्रवणशास्त्र (Diagnostic audiology)	पुनर्वसनात्मक श्रवणशास्त्र (Rehabilitative audiology)
बोलण्या-ऐकण्याशी संबंधित मूलभूत वैद्यकीय शास्त्र (Basic medical sciences related to speech hearing)	श्रवणदोष असलेल्या व्यक्तींचे व्यवस्थापन – भाग २ (Management for person with hearing impairments II)	आवाजाची पातळी मोजणे आणि श्रवणशक्ती जपणे (Noise measurements hearing conservation)
बोलण्या-ऐकण्याशी संबंधित मानसशास्त्र (Psychology related to speech hearing)	लहान मुलांचे श्रवणशास्त्र (Pediatric audiology)	व्यावसायिक आणि सामुदायिक स्तरावरील कार्यपद्धती (Community professional practices)
–	श्रवणशास्त्रातील मूलभूत सांख्यिकी आणि वैज्ञानिक संशोधन (Basic statistics scientific enquiry in audiology)	–

या कोर्समधील विषय प्रामुख्याने दोन मुख्य विभागांमध्ये विभागलेले आहेत: ऑडिओलॉजी (श्रवणशास्त्र/ऐकण्याचे शास्त्र) आणि पॅथॉलॉजी (वाचाशास्त्र/बोलण्याशी संबंधित अभ्यास).

यातील विषयांची सोप्या भाषेतील माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. ऑडिओलॉजी (Audiology – श्रवणशास्त्र)

• मानवी संवाद (Human Communication): आपण भाषा, विविध खुणा (signs) आणि शब्दांच्या माध्यमातून एकमेकांशी संवाद कसा साधतो आणि कसे जोडले जातो, हे यात शिकवले जाते.

• श्रवण विज्ञान (Hearing Science): आपल्या ऐकण्याच्या क्षमतेमागे नक्की कोणते विज्ञान आणि कार्यप्रणाली आहे, याचा सखोल अभ्यास यात असतो.

• श्रवणदोष असलेल्यांचे व्यवस्थापन (Management of Hearing Impairments): ज्यांना ऐकायला कमी येते किंवा जे पूर्णपणे बधिर आहेत, अशा व्यक्तींच्या समस्या समजून घेणे आणि त्यांच्याशी प्रभावीपणे कसा संवाद साधावा याची कला यात शिकवली जाते.

• बालरोग, निदान आणि पुनर्वसन ऑडिओलॉजी (Paediatric, Diagnostic and Rehabilitative audiology): लहान मुलांचे श्रवणशास्त्र (Pediatric), श्रवणदोषांचे अचूक निदान करणे (Diagnostic) आणि त्यांच्यावर उपचार करून पुनर्वसन करणे (Rehabilitative) अशा विविध उप-शाखांचा अभ्यास यात केला जातो.        BSc Audiology & Speech Language Pathology

---

२. पॅथॉलॉजी (Pathology – वाचा आणि भाषाशास्त्र)

• वाचा आणि भाषा उपचार (Speech and Language Therapeutics): बोलण्यातील दोषांवर ‘स्पीच थेरपी’ (Speech therapy) कशी द्यावी आणि भाषेचा वापर व गिळण्याच्या क्रियेत कशी सुधारणा करावी, हे यात शिकले जाते.

• अस्खलितपणे बोलण्यातील दोष (Fluency Disorders): अडखळत बोलणे किंवा तोतरेपणा यांसारख्या समस्यांची मूळ कारणे समजून घेणे आणि त्यावर करावयाच्या उपायांचा अभ्यास यात असतो.

• वाचा आणि भाषा विकासातील दोष (Speech and Language Development Disorders): वेळेनुसार भाषेचा विकास न होण्याच्या समस्या समजून घेणे आणि त्यावर मात करण्यासाठी संवादाच्या नवनवीन पद्धतींचा वापर करणे.

• मज्जासंस्थेशी संबंधित भाषा दोष (Neurogenic language disorders): मेंदूच्या दुखापतीमुळे किंवा आजारामुळे संवाद साधता न येणे (उदा. अॅफेसिया – Aphasia) यावर सखोल अभ्यास केला जातो.

• मोटार स्पीच डिसऑर्डर (Motor Speech Disorders): ओठ, जीभ किंवा जबड्याच्या स्नायूंच्या कमकुवतपणामुळे किंवा त्यांच्यावरील नियंत्रणाअभावी बोलण्यात येणाऱ्या अडचणी (जसे की Apraxia आणि Dysarthria) यात शिकवल्या जातात.

• श्रवण मानसशास्त्र (Hearing Psychology): ऐकण्याची प्रक्रिया कशी काम करते आणि त्याचा एखाद्या व्यक्तीच्या मानसिक व शारीरिक आरोग्यावर कसा परिणाम होतो, हे यात समजून घेतले जाते.

• उच्चार आणि ध्वनीशास्त्र संबंधित दोष (Articulation phonological disorders): विशिष्ट अक्षरे, ध्वनी किंवा शब्द उच्चारताना निर्माण होणारे अडथळे आणि अडचणींविषयी यात शिकवले जाते.      BSc Audiology & Speech Language Pathology

नोकरीच्या संधी आणि करिअर (Career / Jobs)

कोर्स पूर्ण झाल्यानंतर १००% नोकरीची हमी कोणीही देऊ शकत नाही, हे वास्तव आहे. पण जर तुमचे काम चांगले असेल, तर तुम्हाला नोकरी शोधण्याची गरज पडत नाही.

• सरकारी नोकरीच्या संधी: जिल्हा रुग्णालये, सरकारी वैद्यकीय महाविद्यालये आणि पुनर्वसन केंद्रांमध्ये (Rehab Centers) सरकारी पदांवर काम करण्याची संधी असते.

• खाजगी क्षेत्रातील संधी: खाजगी मल्टी-स्पेशालिटी हॉस्पिटल्स, ईएनटी (ENT) क्लिनिक्स, आणि विशेष मुलांच्या शाळांमध्ये मोठी मागणी आहे.

ऑडिओलॉजी आणि स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजीशी संबंधित अनेक नोकरीच्या संधी (Job profiles) उपलब्ध आहेत. या कोर्सशी निगडीत विविध क्षेत्रांमध्ये विद्यार्थी आपले करिअर घडवू शकतात. खाली काही प्रमुख पदांची, त्यांच्या कामाच्या स्वरूपाची आणि मिळणाऱ्या पगाराची माहिती दिली आहे:

पदाचे नाव (Job Profile)	कामाचे स्वरूप (Job Description)	अंदाजे पगार (Average Salary)
स्पीच लँग्वेज पॅथॉलॉजिस्ट (Speech Language Pathologist)	लहान मुले आणि प्रौढांमधील संवादाच्या (Communication) आणि गिळण्याच्या समस्यांचे निदान करून त्यावर उपचार करणे, जेणेकरून या समस्या भविष्यात वाढू नयेत.	₹ २५,००० – ५०,०००
बिझनेस डेव्हलपमेंट मॅनेजर (Business Development Manager)	कंपनीच्या वाढीसाठी नवीन संधी निर्माण करणे, तसेच नवीन ग्राहकांशी (Clients) संबंध प्रस्थापित करून व्यवसाय वाढवणे, ही या पदाची जबाबदारी असते.	₹ ५०,००० – ६०,०००
स्पीच थेरपिस्ट (Speech Therapist)	संवादाच्या आणि शब्दांच्या उच्चारणाच्या समस्या असलेल्या लहान मुलांना आणि प्रौढांना योग्य उपचार देणे. ते रुग्णांच्या संवादातील आणि मानसिक अडचणी दूर करून त्यांचे जीवन सुधारण्यासाठी मदत करतात.	₹ २५,००० – ४०,०००
क्लिनिकल स्पेशालिस्ट (Clinical Specialist)	या भूमिकेला ‘मेडिकल रिप्रेझेंटेटिव्ह’ (MR) असेही म्हणतात. रुग्णालये आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांना वैद्यकीय उपकरणे (Medical equipment) विकणे हे यांचे मुख्य काम असते. वेगवेगळ्या शहरात प्रवास करून नवीन तज्ज्ञांना आपल्या उत्पादनांची माहिती देणे हे यात अपेक्षित असते.	₹ ३५,००० – १,५०,०००
ईएनटी आणि ऑडिओमेट्री टेक्निशियन (ENT & Audiometry Technician)	श्रवणदोष (ऐकण्याची समस्या) असलेल्या रुग्णांची नियमित तपासणी करणे आणि त्यांच्या समस्येची पातळी ओळखण्यासाठी प्रश्नावल्या (Questionnaires) तयार करून त्यांच्या चाचण्या घेणे, हे या तंत्रज्ञाचे काम असते.	₹ १५,००० – ४०,०००
स्पीच पॅथॉलॉजिस्ट आणि ऑडिओलॉजिस्ट (Speech Pathologist & Audiologist)	हे तज्ज्ञ बोलण्या-ऐकण्याच्या आणि गिळण्याच्या समस्यांचे अचूक निदान करून त्यावर उपचार करतात, जेणेकरून लहान मुले आणि मोठ्या व्यक्तींमधील हा आजार अधिक बळावणार नाही.	₹ ३०,००० – ८०,०००
शिक्षक आणि होम ट्युटर (Teacher & Home Tutor)	इतर क्षेत्रांप्रमाणेच याही क्षेत्रात उच्च शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर तज्ज्ञांना महाविद्यालये/विद्यापीठांमध्ये प्राध्यापक (Professor) म्हणून किंवा खाजगी शिक्षक (Tutor) म्हणून शिकवण्याची उत्तम संधी मिळते.	₹ १०,००० – ५०,०००
रेडिओलॉजिस्ट (Radiologist)	एक्स-रे (X-rays) आणि वैद्यकीय इमेजिंग (Medical imaging) यांसारख्या विशेष उपकरणांच्या मदतीने एखाद्या व्यक्तीच्या ऐकण्याच्या आणि बोलण्याच्या समस्यांशी संबंधित आजारांचे निदान करून त्यावर उपचार करणे हे रेडिओलॉजिस्टचे काम असते. यांना ‘मेडिकल डॉक्टर’ म्हणूनही ओळखले जाते.	₹ ५०,००० – २,००,०००

प्रमुख नोकरी देणाऱ्या संस्था (Top Recruiters)

हा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर, पदवीधरांकडे दिव्यांग व्यक्तींवर उपचार करण्याची आवड जोपासत विविध संस्थांमध्ये काम करण्याचा पर्याय असतो. तसेच, या क्षेत्राच्या विकासासाठी उच्च शिक्षण घेऊन संशोधन (Research) करण्याचा मार्गही निवडता येतो. या पार्श्वभूमीवर, या क्षेत्रातील तज्ज्ञांना नोकरीच्या संधी देणाऱ्या सर्वात लोकप्रिय संस्था आणि क्षेत्रांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:

क्षेत्र / संस्थेचा प्रकार (Sector)	कामाचे स्वरूप (Description)	प्रमुख संस्था (Organisations)
रुग्णालये (Hospitals)	देशातील अनेक नामांकित रुग्णालये या क्षेत्रातील तज्ज्ञांना नोकरी देतात. यात क्लिनिकल टेक्निशियन, स्पीच पॅथॉलॉजिस्ट, ऑडिओलॉजिस्ट आणि स्पीच थेरपिस्ट अशा अनेक पदांवर काम करण्याची संधी मिळते.	• एम्स (AIIMS) • अपोलो हॉस्पिटल, चेन्नई • केईएम (KEM) हॉस्पिटल, मुंबई • लीलावती हॉस्पिटल, मुंबई • डॉ. बाळाभाई नानावटी हॉस्पिटल, मुंबई
पुनर्वसन केंद्रे (Rehabilitation centres)	देशभरातील पुनर्वसन केंद्रांमध्ये ऑडिओ आणि पॅथॉलॉजी तज्ज्ञांना नोकरी मिळते. काही ठिकाणी ते दिव्यांग आणि वाचा दोष असलेल्या व्यक्तींसाठी मानसोपचार समुपदेशक (Counsellors) म्हणूनही काम करतात.	• सेफ हाऊस वेलनेस रिट्रीट, दिल्ली • अल्फा हीलिंग सेंटर, गुजरात • तुलसी हेल्थकेअर, दिल्ली • फिनिक्स फाउंडेशन इंडिया, हैदराबाद
खाजगी दवाखाने (Private clinics)	रुग्णालयांव्यतिरिक्त, देशभरात असे अनेक खाजगी दवाखाने (क्लिनिक्स) आहेत जिथे श्रवण व वाचा दोषांवर उपचार करण्यासाठी ऑडिओलॉजिस्ट आणि पॅथॉलॉजिस्टना नोकरीच्या उत्तम संधी मिळतात.	• रुबी हॉल क्लिनिक, पुणे • एके क्लिनिक, दिल्ली
श्रवणयंत्र केंद्रे आणि कंपन्या (Hearing aid centres & companies)	श्रवणयंत्र केंद्रांमध्ये रुग्णांच्या ऐकण्याच्या समस्येवर उपचार केले जातात. तर, श्रवणयंत्र बनवणाऱ्या कंपन्यांमध्ये नवीन उपकरणांची निर्मिती, चाचणी (Testing) आणि गुणवत्तेची तपासणी करण्याचे काम असते.	• द शिवा हिअरिंग एड सेंटर • ओटिकॉन (Oticon) • स्टार्की (Starky) • विडेक्स (Widex) • फोनॅक (Phonak)
विशेष शाळा (Special schools)	भारतात विशेष गरजा असलेल्या (दिव्यांग) मुलांसाठी अनेक विशेष शाळा आहेत. या शाळांमध्ये स्पीच ऑडिओलॉजिस्ट आणि पॅथॉलॉजिस्टना शिक्षक, प्राध्यापक किंवा कर्मचारी म्हणून नेमले जाते.	• तमन्ना ऑटिझम सेंटर, दिल्ली • आदित्य बिर्ला इंटिग्रेटेड स्कूल, मुंबई • आशा किरण स्पेशल नीड्स स्कूल, बंगळूर
प्रशिक्षण संस्था (Instructor institutions)	या संस्था तरुणांना आणि व्यावसायिकांना विशेष प्रशिक्षण आणि कौशल्ये शिकवतात. येथे तुम्ही प्रशिक्षक (Instructor/Teacher) म्हणून काम करू शकता.	• नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ टीचर एज्युकेशन, दिल्ली • गव्हर्नमेंट कॉलेज ऑफ टीचर एज्युकेशन, धर्मशाळा
फॉरेन्सिक स्पीच पॅथॉलॉजी आणि ऑडिओलॉजी (Forensic)	फॉरेन्सिक तज्ज्ञ म्हणून न्यायालयातील दिवाणी किंवा फौजदारी खटल्यांमध्ये (Court cases) तज्ज्ञ साक्षीदार म्हणून मदत करण्याचे काम असते. तसेच लॅब डिरेक्टर म्हणूनही काम करता येते.	• कृष्णा कन्सल्टंट्स • टीआरएच (TRH) रिक्रुटमेंट अँड कन्सल्टन्सी • रचना असोसिएट्स
नर्सिंग केअर सुविधा (Nursing Care Facilities)	या क्षेत्रात पदवीधरांना परिचारिका (Nurse) किंवा केअरटेकर म्हणून काम करून रुग्णांची विशेष काळजी घेण्याचे काम करावे लागते.	• अपोलो होम केअर • जीवन नर्सिंग होम • अशोक नर्सिंग होम
सरकारी संस्था (Government Agencies)	अनेक आघाडीच्या सरकारी संस्था या पदवीधरांना नोकरी देतात. येथे श्रवणयंत्रे आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीसाठी वैज्ञानिक संशोधन (Scientific research) करण्याचे काम तज्ज्ञांना दिले जाते.	• इस्त्रो (ISRO) • डीआरडीओ (DRDO) • नॅशनल सेंटर ऑफ बायोलॉजिकल सायन्सेस (NCBS) • आयसर (IISER)
सामुदायिक काळजी केंद्रे / क्लिनिक (Community Care Centre)	हे समाजकार्याशी संबंधित क्षेत्र आहे. येथे एनजीओ (NGO) च्या माध्यमातून समाजातील दिव्यांग आणि गरजू व्यक्तींची काळजी घेण्याचे आणि त्यांना सुविधा पुरवण्याचे काम मिळते.	• गूंज (Goonj) • चाईल्डलाईन इंडिया (Childline India) • करुणा ट्रस्ट (Karuna Trust)

स्वतःचा व्यवसाय आणि विदेशातील संधी (Future Options)

स्वतःचा व्यवसाय काय करू शकता?

या क्षेत्रातील सर्वात मोठा फायदा म्हणजे तुम्ही स्वतःचे स्वतंत्र ‘Hearing and Speech Therapy Clinic’ सुरु करू शकता.

यासाठी खूप मोठ्या गुंतवणुकीची गरज नसते. योग्य मशीनरी आणि जागा असल्यास तुम्ही उत्तम प्रॅक्टिस सुरु करू शकता.

विदेशात संधी आहेत का?

होय, खूप मोठ्या प्रमाणात! अमेरिका (USA), युनायटेड किंगडम (UK), ऑस्ट्रेलिया आणि कॅनडा या देशांमध्ये ऑडिओलॉजिस्टची प्रचंड मागणी आहे आणि तेथील पगारही भारतीय चलनानुसार खूप जास्त असतो.

त्यासाठी तुम्हाला त्या-त्या देशाच्या परवाना परीक्षा (Licensing Exams) द्याव्या लागतात.

---

तुम्हाला या कोर्सबद्दल किंवा प्रवेश प्रक्रियेबद्दल अजून काही शंका आहेत का? खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की विचारा, मी तुमच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्याचा नक्की प्रयत्न करेन!          BSc Audiology & Speech Language Pathology

BS-MS Dual Degree