Studyflowcourses

Bsc Chemistry १२ वी नंतर विद्यार्थी ह्या कोर्स कडे का वळतात ?

नमस्कार मित्रांनो, मी गेली अनेक  वर्षे शिक्षण क्षेत्रात करिअर समुपदेशक म्हणून काम करत आहे. १२ वी सायन्सचा निकाल लागला की, मेडिकल किंवा इंजिनिअरिंगला नंबर न लागलेले ९०% विद्यार्थी ज्या एका पर्यायाकडे वळतात, तो म्हणजे BSc Chemistry. पण हा कोर्स निव्वळ ‘पर्याय’ म्हणून निवडण्यापूर्वी काही गोष्टी समजून घेणे खूप गरजेचे आहे.

ग्रामीण आणि निमशहरी भागात आजही बीएससी केमिस्ट्री हा सर्वात सुरक्षित मानला जाणारा पर्याय आहे. याचं मुख्य कारण म्हणजे खर्च कमी आणि संधी जास्त. अनेक पालकांना वाटतं की, इंजिनिअरिंगला लाखो रुपये भरण्यापेक्षा केमिस्ट्रीमध्ये पदवी घेतली की एमआयडीसी (MIDC) मध्ये कुठेही नोकरी लागेल. तसेच, स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा हा ‘बॅकअप प्लॅन’ असतो.

बीएससी केमिस्ट्री हा तीन वर्षांचा पदवीपूर्व अभ्यासक्रम असतो.
Bsc  केमिस्ट्री मध्ये जैविक रसायनशास्त्र आणि अजैविकरसायन  शास्त्र जैविक रसायन शास्त्राच्या विविध पैलूंचा समावेश होतो.
विज्ञान शाखेतून शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर बीएससी केमिस्ट्री साठी अर्ज करता येतो पेस्ट केमिस्ट्री हा अभ्यासक्रम सहा सेमिस्टर मध्ये विभागलेल्य असतो.
अभ्यासक्रमासाठी पात्र होण्यासाठी उमेदवारांना बारावी मध्ये रसायनशास्त्र भौतिकशास्त्र आणि गणित हे मुख्य विषय असणे आवश्यक असते. बीएससी केमिस्ट्री अभ्यासक्रमामध्ये इन ऑरगॅनिक केमिस्ट्री ऑरगॅनिक केमिस्ट्री जनरल केमिस्ट्री आणि फिजिकल केमिस्ट्रीचा समावेश होतो.

Bsc Chemistry या कोर्सबद्दल विद्यार्थ्यांमध्ये असलेले गैरसमज

अनेकांना वाटतं की केमिस्ट्री म्हणजे फक्त लॅबमध्ये रसायने एकत्र करणे. पण अनेक विद्यार्थी इथे चूक करतात, त्यांना वाटतं की बीएससी झाली की लगेच मोठ्या पगाराची नोकरी मिळेल. वस्तुस्थिती अशी आहे की, केवळ पदवीच्या जोरावर आजच्या काळात चांगला पगार मिळवणे कठीण झाले आहे. याला कौशल्याची जोड लागते.

जर तुम्ही महाराष्ट्रात असाल, तर हे लक्षात घ्या की पुणे, ठाणे, औरंगाबाद आणि नाशिक यांसारख्या औद्योगिक पट्ट्यांमध्ये केमिस्ट्री पदवीधरांची मागणी आहे, पण ती फक्त ‘डिग्री’ असलेल्यांची नाही तर ज्यांना ‘प्रॅक्टिकल’ येतं त्यांची आहे. पालकांनी मुलांवर हा कोर्स लादू नये, कारण लॅबमधील रसायनांचा उग्र वास आणि तासनतास उभं राहून करावं लागणारं काम प्रत्येकाला झेपतं असं नाही.

२०२६ मध्ये हा कोर्स करणे योग्य आहे का? Bsc Chemistry

२०२६ च्या काळात ‘ग्रीन केमिस्ट्री’ आणि ‘सस्टेनेबल एनर्जी’ या क्षेत्रांत मोठी क्रांती होत आहे. त्यामुळे पारंपरिक केमिस्ट्रीसोबत जर तुम्हाला नवीन तंत्रज्ञानाची ओढ असेल, तर हा कोर्स नक्कीच फायदेशीर ठरेल. केवळ सरकारी नोकरी मिळेल या आशेवर हा कोर्स करू नका.

Bsc In Chemistry बद्दल माहिती YouTube वर पहा । 

या कोर्सचे महत्त्व 

केमिस्ट्री हा विज्ञानाचा पाया आहे. औषधनिर्मिती (Pharmaceuticals), कापड उद्योग, खते, आणि अगदी खाद्यपदार्थांच्या निर्मितीतही या विषयाचा हातभार आहे. त्यामुळे जगातून हा विषय कधीच संपणार नाही.

 कोर्समधील नवीन बदल व अपडेट्स

आता केवळ थिअरी वाचून चालत नाही. नवीन शैक्षणिक धोरणानुसार (NEP), अनेक विद्यापीठांनी इंटर्नशिप अनिवार्य केली आहे. नॅनो-टेक्नॉलॉजी आणि कॉम्प्युटेशनल केमिस्ट्री यांसारखे विषय आता अभ्यासक्रमात समाविष्ट होत आहेत.

बीएससी कॅमेरा मध्ये दोन प्रकारे बोर्ड परीक्षा दिली जाते.

प्रवेश देणाऱ्या संस्थांनी घेतलेल्या प्रवेश परीक्षेद्वारे, आणि गुणवत्ता यादी नुसार,  विद्यार्थ्यांच्या बारावीच्या गुणांवर आधारित संस्थेने तयार केलेल्या गुणवत्ता यादीच्यानुसार असते. सायन्स शास्त्र हा मुख्य विषय असलेल्या बारावीच्या सर्वोत्तम चार विषयांमध्ये म्हणजेच फिसिकस, रसायनशास्त्र ,  biology अथवा मॅथ्स च्या आधारित गुणांची दखल घेऊन मेरिट लिस्ट केली जाते.
या अभ्यासक्रमासाठी अर्ज करण्यासाठी पात्र होण्यासाठी उमेदवारांना किंवा विद्यार्थ्यांना बारावी मध्ये एकूण 55 टक्के गुण असणे आवश्यक असते.

या कोर्समधील महत्त्वाचे स्किल्स

• Analytical Thinking: डेटाचे विश्लेषण करण्याची क्षमता.

• Precision: रसायने मोजताना लागणारी अचूकता.

• Safety Awareness: लॅबमधील सुरक्षिततेचे नियम पाळणे.

या कोर्समधील प्रॅक्टिकल अनुभव

बीएससी केमिस्ट्रीमध्ये खरी मजा (आणि शिक्षाही) लॅबमध्ये असते. टायट्रेशन करताना येणारी अचूकता किंवा सॉल्ट ॲनॅलिसिसमधील रंग बदलणे, हे जोपर्यंत तुम्हाला मनापासून आवडत नाही, तोपर्यंत हा विषय तुम्हाला कठीण वाटेल.

गणित / विज्ञान कमकुवत असल्यास ?

जर तुमचं गणित खूपच कच्चं असेल, तर फिजिकल केमिस्ट्रीमध्ये तुम्हाला अडचणी येऊ शकतात. हा कोर्स सर्वांसाठी योग्य नाही कारण यामध्ये कॅल्क्युलेशनचा मोठा भाग असतो. जर तुम्हाला गणिताची प्रचंड भीती वाटत असेल, तर विचार करूनच प्रवेश घ्या.

रसायन शास्त्रातील या कोर्सचे महत्त्व

हा कोर्स तुम्हाला केवळ नोकरी देत नाही, तर जगण्याचं शास्त्र शिकवतो. आजूबाजूच्या वस्तू कशा बनल्या आहेत, हे समजून घेण्याची दृष्टी देतो.

१२ वी मधील कुठले विषय या कोर्ससाठी महत्त्वाचे आहेत?

प्रवेशासाठी केमिस्ट्री तर हवीच, पण सोबत फिजिक्स आणि मॅथ्सची जोड असेल तर कन्सेप्ट लवकर समजतात. बायोलॉजी असणाऱ्यांना ऑर्गॅनिक केमिस्ट्री सोपी जाते.

ऍडमिशन प्रोसिजर

ऍडमिशन प्रोसिजर ही दोन प्रकारचे असते यामध्ये गुणवत्तेवर आधारित प्रवेश:

• प्रवेशाच्या पद्धतीमध्ये संसाधन अभ्यासक्रमासाठी गुणवत्ता यादी तयार करतात.
• आणि गुणवत्ता यादी विद्यार्थ्यांनी मिळवलेल्या बारावीच्या गुणांवर आधारित असते.
• इच्छुक विद्यार्थ्यांना संस्थाने ठरवलेले कट ऑफ गुण च्या वर जाणे आवश्यक असतात.

प्रवेश परीक्षा आधारित प्रवेश
बीएससी केमिस्ट्री साठी प्रवेश देण्याचा हा दुसरा मार्ग असतो काही संस्था त्यांच्या प्रवेश परीक्षेच्या प्रवेश देतात.

प्रवेश प्रक्रियेमधील महत्त्वाचे टप्पे Bsc Chemistry

महाराष्ट्रात बीएससीला प्रवेश घेण्यासाठी सहसा १२ वीच्या मार्कांवर आधारित गुणवत्ता यादी (Merit List) लावली जाते. काही नामवंत स्वायत्त (Autonomous) कॉलेजेस स्वतःची प्रवेश परीक्षा घेतात.

साधारणपणे जून महिन्यात निकाल लागल्यावर कॉलेजेसचे फॉर्म सुटतात. मुंबई विद्यापीठ, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ यांच्या पोर्टलवर ऑनलाईन नोंदणी करावी लागते. डॉक्युमेंट व्हेरिफिकेशन हा यातला महत्त्वाचा भाग असतो.

पुण्यातील फर्ग्युसन कॉलेज, मुंबईचे सेंट झेवियर्स, किंवा नागपूरचे इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स ही काही उत्तम उदाहरणे आहेत. इथे प्रवेशासाठी ९०% पेक्षा जास्त मार्कांची गरज लागते.

Bsc Mathematics बद्दल माहिती

कालावधी

याचा कालावधी तीन वर्षांचा असतो. ज्यामध्ये सेमिस्टर वाईज परीक्षा होतात त्यामुळे पूर्ण सेमिस्टर सहा होतात.

सत्र पद्धतीचा अभ्यासक्रम व विषय (Syllabus)

अभ्यासक्रम साधारणपणे तीन मुख्य भागात विभागलेला असतो:

• Inorganic Chemistry: धातू आणि मूलद्रव्यांचा अभ्यास.

• Organic Chemistry: कार्बन कंपाउंड्स (हे सर्वात आव्हानात्मक असते).

• Physical Chemistry: केमिस्ट्रीमधील गणिते आणि नियम.

तीन वर्षांच्या केमिस्ट्री बीएससी मध्ये सिलॅबस नुसार केमिस्ट्री चे वेगवेगळे प्रकार असतात तर आपण त्याचे विषय आणि त्यामध्ये कव्हर केलेले वेगवेगळ्या टॉपिक्स पाहूया.

ऑरगॅनिक केमिस्ट्री	एन्झॅम्स अँड लिपिड्स कार्बोहायड्रेट्स डाइस अंड पॉलीमर्स कन्सेप्ट ऑफ एनर्जी इन बायोसिस्टीम Heterocyclic compounds stereochemistry aliphatic hydrocarbons polynuclear hydrocarbons aromatic hydrocarbons and terpenes organic spectroscopy
Inorganic chemistry	Organometallic compounds transition elements noble gases general principles of metallurgy atomic structures inorganic polymers lanthanides and actinoids catalyst by organometallic compounds
फिजिकल केमेस्ट्री	Solid state liquid state gaseous state chemical kinetics solutions and colligative properties electrical and magnetic properties ionic and phase equilibria molecular spectroscopy
जनरल केमेस्ट्री	आइसोमर्स Phase rule qualitative analysis Carbanion Colloids and surface chemistry solid state chemistry

 याचे कॉलेजे

गव्हर्मट अँड गव्हर्मेंट affiliated कॉलेजेस:

इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स नागपूर: राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठाश संलग्न ही सरकारी संस्था बीएससी बीएससी केमिस्ट्री चा अभ्यासक्रम देते आणि शैक्षणिक आणि अभ्यासक्रमा बाहेरही विकासावर लक्ष ठेवाटे राम नारायण रुईया ऑटोनॉमस कॉलेज मुंबई: हे मुंबई विद्यापीठाची संलग्न असलेले सरकारी स्वायत्त कॉलेज त्याच्या बीएससी प्रोग्राम साठी उच्च दर्जाचे आहे उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ जळगाव: हे सरकारी  विद्यापीठ बीएससी साठी चांगलं दर्जाचे आहे. गोंडवाना विद्यापीठ गडचिरोली श्री शिवाजी महाविद्यालय परभणी दहिवडी कॉलेज सातारा

खाजगी आणि खाजगी अनुदानित महाविद्यालय

फर्ग्युसन कॉलेज पुणे: सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाशी संलग्न असलेले हे एक लोकप्रिय खाजगी महाविद्यालय आहे जे केमिस्ट्री बीएससी केमिस्ट्री साठी खूप चांगल्या प प्रकारे ओळखले जाते. मिठीबाई कॉलेज ऑफ आर्ट्स मुंबई: ए आय सी टी इ आणि युनायटेड ग्रँड कमिशन यूजीसी मान्यताप्राप्त खाजगी कॉलेज आहे जे bsc प्रोग्राम देते सेंट झेवियर्स कॉलेज मुंबई किशनचंद जलाराम कॉलेज के सी कॉलेज मुंबई गुरुनानक खालसा कॉलेज ऑफ आर्ट सायन्स अँड कॉमर्स मुंबई Dg रुपारेल कॉलेज ऑफ आर्ट सायन्स अँड कॉमर्स मुंबई  वाजे कला विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालय मुंबई ठाकूर कॉलेज ऑफ सायन्स अँड कॉमर्स मुंबई नवरोजी वाडिया कॉलेज पुणेपूना कॉलेज ऑफ आर्ट सायन्स अँड कॉमर्स पुणे श्री मथुरादस मोहता विज्ञान महाविद्यालय नागपूर देवगिरी कॉलेज छत्रपती संभाजीनगर केटीएचएम कॉलेज नाशिक

सरकारी नोकरीसाठी उपयोगी आहे का?

हो, नक्कीच! ‘केमिस्ट’ किंवा ‘लॅब असिस्टंट’ म्हणून सरकारी प्रयोगशाळा, पाणी पुरवठा विभाग, आणि फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन (FDA) मध्ये संधी असतात. तसेच तुम्ही MPSC/UPSC ची तयारी करू शकता.

बीएससी केमिस्ट्री झाल्यानंतर नोकरी आणि प्लेसमेंट
बेसिक इंग्लिश चे अभ्यासक्रम पूर्ण केल्यानंतर काही जॉब प्रोफाइल आहे जे आपण पाहूया.:

बायोमेडिकल केमिस्ट केमिस्ट केमिकल असोसिएट अनालिटिकल केमिस्ट फॉरेन्सिक केमिस्ट मटेरियल टेक्नॉलॉजीस्ट क्वालिटी कंट्रोलर रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट मॅनेजर टीचर्स/ रिसर्च इन केमिस्ट्री R & D  डायरेक्टर

काही टॉपच्या कंपन्या आहेत ज्या बीएससी केमिस्ट ना जॉब देतात त्या पाहू यात

आरती इंडस्ट्रीज इंनोदेट innodent  विनाटिक ऑर्गानिक्स Finotex speciality आकाश एज्युकेशनल इन्स्टिट्यूशन टाटा केमिकल्स Sciex

कोर्स नंतर परदेशात संधी आहेत का?

केमिस्ट्रीमध्ये ‘संशोधन’ (Research) करण्यासाठी परदेशात खूप वाव आहे. विशेषतः जर्मनी, अमेरिका आणि युकेमध्ये रिसर्च स्कॉलरशिप्स मिळतात. पण त्यासाठी तुमची अकॅडेमिक रेकॉर्ड उत्तम हवी.

तसं बघायला गेलं तर वेगवेगळ्या जॉब प्रोफाइल चे वेगवेगळे काम असतात आणि त्यानुसार वेगवेगळे पगार पॅकेज असतात आणि त्याही गोष्टी रिपोर्टर किंवा त्या कंपनीवर अवलंबून असतात.
खाली काही प्रकारचे जॉब प्रोफाइल आणि त्यांचे पगार दिलेले आहे.:

कॉलिटी कंट्रोल केमिस्ट	पगार चार ते सहा लाख रुपये
टीचर	पगार साडेसहा ते साडेसात लाख रुपये
ज्युनिअर रिसर्च असोसिएट	पगार पाच ते सहा लाख रुपये
केमिस्ट	पगार सात ते नऊ लाख रुपये
रिसर्च सायंटिस्ट	पगार सात ते नऊ लाख रुपये
लॅब असिस्टंट	पगार चार ते पाच लाख रुपये
Analytical केमिस्ट	पगार पाच ते सहा लाख रुपये

फ्रेशर्ससाठी सुरुवातीचा पगार किती?

मोठ्या शहरांत सुरुवातीला १५,००० ते २५,००० पर्यंत पगार मिळू शकतो. जर तुम्ही चांगल्या फार्मा कंपनीत (उदा. Lupin, Cipla) लागलात, तर पॅकेज चांगले असते. पण पदवीपेक्षा अनुभवाला जास्त महत्त्व दिले जाते.

Bsc Chemistry Information In Marathi हा कोर्स केल्यानंतर पुढील संधी

जसे की आपण आत्ताच पाहिल्यानुसार बीएससी केमिस्ट्री नंतर आपण वेगवेगळ्या प्रकारचे जॉब वगैरे प्रकारच्या कंपनीमध्ये करू शकतो आणि आपण  पॅकेज किंवा पगार घेणे चांगल्या प्रकारे करू शकतो.
तसेच बीएससी केमिस्ट्री नंतर विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण आणि करिअरच्या बाबतीत अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत.
उच्च शिक्षणामध्ये बायोकेमिस्ट्री केमिस्ट्री बायोटेक्नॉलॉजी फार्मसी इत्यादी संबंधित क्षेत्रामध्ये मास्टर्स किंवा एम एस सी किंवा एम टेक अभ्यासक्रमांसाठी प्रवेश घेता येतो केमिकल इंजिनिअरिंग मध्ये एमटेक आणि तंत्रज्ञानाच्या इतर क्षेत्रांमध्ये देखील प्रवेश घेता येतो.

काही विद्यार्थ्यांना संशोधन क्षेत्रांमध्ये रस असतो तर नंतर त्यांना रसायनशास्त्र म्हणजेच केमिस्ट्री बाय केमिस्ट्री किंवा इतर संबंधित विषयांमध्ये पीएचडी अभ्यासक्रमांसाठी प्रवेश घेता येतो.
बीएससी केमिस्ट्री नंतर काही उच्च शिक्षण पर्या उपलब्ध आहेत ते पुढील प्रमाणे दिलेले आहेत.:

1. एम एस सी इन बायो केमिस्ट्री
2. एम एस सी इन केमिस्ट्री
3. एम एस सी इन अप्लाईड केमिस्ट्री
4. एम एस सी इन ऍनालिटिकल केमिस्ट्री
5. एम एस सी इन फिजिकल अँड मटेरियल केमिस्ट्री
6. पीएचडी इन केमिस्ट्री
7. पीएचडीने अप्लाइड केमिस्ट्री
8. पीएचडी इन बायोकेमिस्ट्री

कोर्स निवडतानाचे काही महत्त्वाचे प्रश्न

• मला लॅबमध्ये काम करायला आवडेल का?

• माझी संयम (Patience) ठेवण्याची तयारी आहे का?

• मला पुढे एमएससी (MSc) करायची इच्छा आहे का?

बेसिक केमिस्ट्री केल्यानंतर आपल्याला भरपूर पर्याय उपलब्ध आहेत नोकरीसाठी आणि इतर उच्च शिक्षणासाठी.
ज्या विद्यार्थ्यांना केमिस्ट्री आणि रसायनशास्त्र या विषयांमध्ये रस आहे त्यांनी जरूर बीएससी केमिस्ट्री कोर्स करा.
बीएससी केमिस्ट्री चे तीन वर्षाचे शिक्षण हे केवळ केमिस्ट्री बद्दलच नसते तर भौतिकशास्त्र गणित आणि जीवशास्त्र यांसारख्या विषयांवरही स्वतंत्र विषय किंवा एकत्रित विषयांमध्ये चर्चा होते आपल्याला नवीन गोष्टी शिकायला मिळतात.

त्यांना बायोकेमिस्ट्री सोलर सायन्स औद्योगिक सायन्स आणि औषध निर्माण शास्त्र इत्यादी विषयांद्वारे रासायनशास्त्राने इतर विषयांमधील संबंध देखील आपल्याला माहीत होतो आणि त्याची महत्त्व आपल्याला समजते.
आपल्या आपल्या दररोजच्या जीवनात लागणाऱ्या केमिस्ट्रीचे आवश्यकता शिकण्याची आपल्याला संधी मिळते हा कोर्स केल्यानंतर.

माझा प्रामाणिक सल्ला (Human Opinion)

माझ्या अनुभवानुसार, बीएससी केमिस्ट्री हा असा विषय आहे जो तुम्हाला कधीच उपाशी मारणार नाही. पण, जर तुम्ही फक्त ‘वेळ घालवण्यासाठी’ प्रवेश घेत असाल, तर केमिकल इंडस्ट्रीमधील १०-१० तासांच्या शिफ्ट तुम्हाला नकोशा होतील. फक्त पदवी नका घेऊ, सोबत एखादा लॅब इन्स्ट्रुमेंटेशनचा कोर्स करा. पदवीसोबत कौशल्य असेल, तरच तुम्ही या गर्दीत टिकाल.

हा कोर्स कोणासाठी योग्य आहे?

• ज्यांना प्रयोगांची आवड आहे.

• ज्यांना औषधनिर्मिती किंवा संशोधन क्षेत्रात करिअर करायचे आहे.

• ज्यांची जिद्द मोठी आहे आणि एमएससी किंवा पीएचडी करण्याची तयारी आहे.

कोणासाठी नाही?

• ज्यांना फक्त एसी (AC) केबिनमध्ये बसून काम करायचे आहे.

• ज्यांना विज्ञानातील गणितांचा प्रचंड कंटाळा आहे.

• ज्यांना पहिल्या दिवसापासून लाखांच्या पगाराची अपेक्षा आहे.