Studyflowcourses

हा कोर्स अनेकांना फक्त “तत्वज्ञान” किंवा “जड विषय” वाटतो, पण प्रत्यक्षात तो तुमच्या विचारांना आणि बुद्धिमत्तेला धार देणारा एक उत्तम कोर्स आहे. तो म्हणजे ‘BA (Hons) Philosophy’. जर तुम्हाला आयुष्यातील प्रश्नांची उत्तरे शोधायला, तर्कशुद्ध विचार करायला आणि गोष्टींच्या मुळाशी जायला आवडत असेल, तर हा कोर्स तुमच्यासाठीच आहे. चला, या कोर्सबद्दलची इत्यंभूत माहिती साध्या आणि सोप्या मराठीत समजून घेऊया.

BA Hons Philosophy तुमचे चिकित्सक विचार वाढवतो 

बी.ए. (ऑनर्स) फिलॉसॉफी (BA Hons Philosophy) हा पदवी स्तरावरील एक अभ्यासक्रम आहे, जो विद्यार्थ्यांना मानवी अस्तित्व, ज्ञान, मूल्ये, तर्कशास्त्र आणि भाषा यांच्या सखोल अभ्यासाकडे घेऊन जातो. हा केवळ पुस्तकी कोर्स नाही, तर ‘कसे विचार करावे?’ हे शिकवणारा कोर्स आहे. यामध्ये तुम्हाला भारतीय आणि पाश्चात्य अशा दोन्ही विचारसरणीचा (Indian and Western Philosophy) तुलनात्मक अभ्यास करायला मिळतो.

या कोर्समध्ये तुम्हाला सॉक्रेटिस, प्लेटो, अरिस्टॉटलपासून ते चार्वाक, बुद्ध आणि गांधीजींपर्यंतच्या विचारवंतांचे तत्वज्ञान शिकवले जाते. पण फक्त जुन्या गोष्टी शिकणे म्हणजे हा कोर्स नव्हे; तर आजच्या काळात या विचारांचा वापर करून सामाजिक, नैतिक आणि राजकीय समस्या कशा सोडवता येतील, याचे प्रशिक्षण तुम्हाला यात मिळते. यात ‘Critical Thinking’ (चिकित्सक विचार) आणि ‘Logical Reasoning’ (तार्किक क्षमता) विकसित करण्यावर सर्वाधिक भर दिला जातो.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, हा कोर्स तुम्हाला फक्त ‘काय विचार करायचा’ हे शिकवत नाही, तर ‘विचार कसा करायचा’ हे शिकवतो. ज्या विद्यार्थ्यांना भविष्यात सिव्हिल सर्व्हिसेस (MPSC/UPSC), कायदा (Law), पत्रकारिता किंवा संशोधनात करिअर करायचे आहे, त्यांच्यासाठी हा कोर्स एक मजबूत पाया (Foundation) तयार करतो.

BA Hons Philosophy यात किती सेमिस्टर असतात 

साधारणपणे, बी.ए. (ऑनर्स) फिलॉसॉफी हा ३ वर्षांचा पूर्णवेळ (Full-time) पदवी अभ्यासक्रम आहे. यामध्ये ६ सेमिस्टर असतात. प्रत्येक सेमिस्टरमध्ये तुम्हाला फिलॉसॉफीच्या विविध अंगांचा सखोल अभ्यास करावा लागतो.

तथापि, महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांना हे माहित असणे गरजेचे आहे की, नवीन राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) लागू झाल्यामुळे अनेक विद्यापीठांमध्ये आता हा कोर्स ४ वर्षांचा (Honours with Research) सुद्धा उपलब्ध होत आहे. जर तुम्ही ३ वर्षे पूर्ण केली तर तुम्हाला साधी पदवी मिळते आणि जर तुम्ही ४ वर्षे पूर्ण केली तर तुम्हाला ‘ऑनर्स विथ रिसर्च’ अशी पदवी मिळते.

या कालावधीत तुम्हाला केवळ वर्गात बसून शिकायचे नसते, तर विविध सेमिनार, प्रोजेक्ट्स आणि असाइनमेंट्स पूर्ण करायच्या असतात. हा वेळ तुम्हाला स्वतःला घडवण्यासाठी आणि वाचनाची प्रचंड आवड निर्माण करण्यासाठी वापरायचा असतो.

कोणते विध्यार्थी हा कोर्से निवडू शकतात 

या कोर्सला प्रवेश घेण्यासाठी काही मूलभूत अटी आहेत, ज्या खूप सोप्या आहेत:

* विद्यार्थी १२वी उत्तीर्ण (10+2) असणे आवश्यक आहे.

* तुम्ही कोणत्याही शाखेतून (Arts, Commerce, Science) १२वी उत्तीर्ण केलेली असली तरी चालेल. (बऱ्याचदा Arts च्या विद्यार्थ्यांना प्राधान्य दिले जाते, पण ते बंधनकारक नाही).

* सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी (Open Category) किमान ५०% ते ५५% गुण असणे आवश्यक आहे.

* राखीव प्रवर्गातील (Reserved Category) विद्यार्थ्यांसाठी गुणांमध्ये साधारण ५% ची सवलत असते.

* काही नामांकित महाविद्यालये त्यांच्या स्वतःच्या प्रवेश परीक्षा (Entrance Exams) घेऊ शकतात.

BA Hons Philosophy प्रवेश कसा घ्यायचा 

मित्रांनो, या कोर्सची ऍडमिशन प्रोसेस अजिबात किचकट नाही. तरीही गोंधळ होऊ नये म्हणून आपण ती टप्प्याटप्प्याने पाहूया.

याची पात्रता चेक करा

• सगळ्यात आधी, तुम्हाला ज्या कॉलेजमध्ये ऍडमिशन घ्यायचे आहे, त्यांच्या वेबसाईटवर जाऊन तुम्ही त्यांची किमान गुणांची अट पूर्ण करता का, हे तपासा.

याचे कॉलेज निवडा

• तुमच्या आवडीनुसार आणि सोयीनुसार कॉलेज निवडा. पुण्यात फर्ग्युसन कॉलेज (FC), मुंबईत झेवियर्स किंवा मुंबई विद्यापीठ, आणि इतर ठिकाणी अनेक चांगली महाविद्यालये आहेत. त्यांची यादी तयार करा.

यासाठी अर्ज करा

• जून-जुलै महिन्याच्या दरम्यान ऍडमिशन फॉर्म्स सुटतात. संबंधित कॉलेजच्या किंवा विद्यापीठाच्या अधिकृत पोर्टलवर जाऊन ऑनलाइन अर्ज भरा.

याची प्रवेश परीक्षा

• काही टॉपच्या कॉलेजेसमध्ये (उदा. BHU, DU किंवा महाराष्ट्रातील काही स्वायत्त संस्था) यासाठी ‘Entrance Exam’ (प्रवेश परीक्षा) घेतली जाऊ शकते. त्या परीक्षेचा सिलॅबस आणि तारखांकडे लक्ष ठेवा.

यात गुण मिळवा

• प्रवेश परीक्षा असल्यास त्यातील गुण, किंवा प्रवेश परीक्षा नसल्यास तुमच्या १२वी च्या गुणांच्या आधारे ‘Merit List’ (गुणवत्ता यादी) लावली जाते.

याचे डॉक्युमेंट वेरिफिकेशन

• तुमचे नाव मेरीट लिस्टमध्ये आल्यावर, तुम्हाला कॉलेजमध्ये जाऊन मूळ कागदपत्रे (Result, Leaving Certificate, Caste Certificate इ.) तपासावी लागतात आणि फी भरून प्रवेश निश्चित करावा लागतो.

या कोर्समध्ये कोणते विषय असतात 

बरेच विद्यार्थी मला विचारतात, “सर, नक्की काय शिकवणार?” तर, फिलॉसॉफीचा अभ्यासक्रम खूप व्यापक आहे. यात मुख्यत्वे खालील विषय असतात:

* Indian Philosophy (भारतीय तत्वज्ञान): वेद, उपनिषद, जैन, बौद्ध, न्याय, योग, आणि अद्वैत वेदांत.

* Western Philosophy (पाश्चात्य तत्वज्ञान): ग्रीक तत्वज्ञान, आधुनिक पाश्चात्य विचारवंत.

* Ethics (नीतिशास्त्र): काय चांगले? काय वाईट? नैतिक मूल्ये आणि मानवी वर्तन.

* Logic (तर्कशास्त्र): अचूक विचार करण्याची पद्धत आणि युक्तिवाद.

* Social & Political Philosophy: समाज, राज्य, न्याय, स्वातंत्र्य आणि समता या संकल्पना.

* Philosophy of Religion: धर्माचे तत्वज्ञान आणि ईश्वराचे अस्तित्व.

* Contemporary Philosophy: समकालीन विचार आणि आधुनिक समस्यांवर तत्वज्ञानाचा दृष्टिकोन.

 निवडताना भावनेपेक्षा वास्तव पाहा (Reality Check)

हे खूप महत्त्वाचे आहे. बऱ्याचदा विद्यार्थी “फिलॉसॉफी म्हणजे फक्त गप्पा मारणे” असा गैरसमज करून हा कोर्स निवडतात. पण वास्तव वेगळे आहे.

हा विषय अभ्यासू वृत्तीची मागणी करतो. तुम्हाला प्रचंड वाचन करावे लागते. क्लिष्ट संकल्पना समजून घेण्यासाठी संयम लागतो. जर तुम्हाला वाचनाचा कंटाळा येत असेल किंवा तुम्हाला लगेच ‘प्रॅक्टिकल’ रिझल्ट्स हवे असतील, तर हा विषय तुम्हाला कंटाळवाणा वाटू शकतो.

हा कोर्स निवडताना “मला यात करियर करायचे आहे की फक्त पदवी हवी आहे?” याचा विचार करा. हा विषय बुद्धीला चालना देणारा आहे, पण त्यासाठी तुमच्याकडून मेहनतीची तयारी हवी.

नोकरीच्या पुढील संधी ? (Career Scope & Salary)

हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे!

फिलॉसॉफीनंतर काय? लोक म्हणतात याला स्कोप नाही, पण ते चुकीचे आहे. जर तुमच्याकडे कौशल्य असेल, तर संधी खूप आहेत.

यामधील सरकारी नोकऱ्या

फिलॉसॉफी हा विषय MPSC आणि UPSC करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी वरदान आहे.

‘Ethics’ (GS-4) आणि निबंधाच्या पेपरमध्ये फिलॉसॉफीच्या विद्यार्थ्यांचा हात कोणीच धरू शकत नाही. त्यामुळे सिव्हिल सर्व्हिसेस हे एक मोठे क्षेत्र आहे.

याशिवाय सरकारी शिक्षण संस्थांमध्ये किंवा मंत्रालयात ‘पॉलिसी मेकिंग’ मध्येही संधी असू शकतात.

यामधील खाजगी नोकऱ्या

खाजगी क्षेत्रातही आता ‘Critical Thinking’ ला महत्त्व आहे.

* HR (Human Resources): माणसांना समजून घेण्याची क्षमता असल्याने HR मध्ये संधी.

* Journalism & Media: विचार मांडण्याची हातोटी असल्याने पत्रकारितेत उत्तम स्कोप.

* NGO & Social Work: सामाजिक प्रश्नांची जाण असल्याने स्वयंसेवी संस्थांमध्ये काम.

* Content Writing: वैचारिक लेखन करण्यासाठी मागणी.

यामधून पुढे उच्च शिक्षण

तुम्ही पुढे M.A. Philosophy करू शकता, त्यानंतर NET/SET परीक्षा देऊन प्राध्यापक (Assistant Professor) होऊ शकता किंवा PhD करून संशोधक बनू शकता. तसेच LLB (Law) करण्यासाठी हा विषय खूप पूरक ठरतो.

यामधून पुढे स्वतःचा व्यवसाय

तुम्ही स्वतःचे ‘काउन्सलिंग सेंटर’ सुरू करू शकता (Ethical Counseling). किंवा कोचिंग क्लासेस, प्रकाशन संस्था (Publishing House) सुरू करू शकता.

नोकरी कोठे मिळू शकते 

* शिक्षण क्षेत्र (Schools/Colleges)
* प्रकाशन संस्था (Publishing)
* कायदा आणि न्याय विभाग (Law Firms)
* नागरी सेवा (Civil Services)
* जाहिरात क्षेत्र (Advertising Agencies)

हा कोर्स निवडताना ह्या गोष्टी लक्षात ठेवा 

याची मागणी

• सध्याच्या काळात जिथे ‘Artificial Intelligence’ येत आहे, तिथे मानवी मूल्ये आणि नैतिकतेचा विचार करणाऱ्यांची (Ethicists) मागणी वाढणार आहे.
• कॉर्पोरेट कंपन्यांना आता ‘Ethics Officers’ ची गरज भासू लागली आहे.

यामध्ये मिळणारा पगार

• सुरुवातीला पगार थोडा कमी असू शकतो (₹१५,००० ते ₹२५,००० प्रति महिना), पण अनुभवानुसार आणि तुमच्या कौशल्यानुसार, विशेषतः सरकारी नोकरी किंवा प्रोफेसर झाल्यास पगार ₹५०,००० ते ₹१,००,००० च्या घरात जाऊ शकतो.

यामध्ये होणारे संशोधन

• ज्यांना नवीन विचार मांडायचे आहेत, समाजातील प्रश्नांवर उपाय शोधायचे आहेत, त्यांच्यासाठी संशोधनाची दारे नेहमीच उघडी आहेत.

हे निवडणे उत्तम कारण

• जर तुम्हाला स्वतःला अधिक चांगल्या प्रकारे ओळखायचे असेल आणि जगाकडे बघण्याचा एक प्रगल्भ दृष्टिकोन हवा असेल, तर हा कोर्स उत्तम आहे.

हा कोर्स कोणी निवडला पाहिजे ?

* ज्यांना MPSC/UPSC करायचे आहे.

* ज्यांना Law (वकिली) क्षेत्रात जायचे आहे.

* ज्यांना वाचनाची, चिंतनाची आणि लिखाणाची मनापासून आवड आहे.

* ज्यांना भविष्यात प्राध्यापक किंवा संशोधक व्हायचे आहे.

* जे विद्यार्थी कोणत्याही समस्येचा खोलवर विचार करू शकतात.

BA Philosophy आर्टस् मधला एक उत्तम अभ्यासक्रम

विद्यार्थ्यांनी कोणत्या गोष्टी टाळाव्या (Mistakes to Avoid)

मित्रांनो, हा कोर्स करताना काही चुका टाळा:

* फक्त नोट्सवर अवलंबून राहणे: मूळ पुस्तके (Reference Books) वाचली नाहीत तर हा विषय कळणार नाही.

* क्लासमध्ये गप्प बसणे: फिलॉसॉफी हा चर्चेचा विषय आहे. प्रश्न विचारा, वाद-संवाद करा.

* करिअरचा विचार न करणे: फक्त डिग्री म्हणून याकडे बघू नका. पहिल्या वर्षापासूनच ठरवा की तुम्हाला स्पर्धा परीक्षा द्यायची आहे, की अकॅडेमिक्समध्ये जायचे आहे.

* इंग्रजीकडे दुर्लक्ष: जरी तुम्ही मराठीतून शिकत असलात, तरी चांगल्या संदर्भांसाठी इंग्रजी वाचन सुधारणे गरजेचे आहे.

व्हिडिओ पहा 

माझे हे वाक्ये लक्षात ठेवा

शेवटी, एक शिक्षक म्हणून माझा सल्ला हाच असेल की,

‘BA Philosophy’ हा कोर्स म्हणजे एक दुधारी तलवार आहे. जर तुम्ही या विषयाच्या प्रेमात पडलात आणि मनापासून अभ्यास केला, तर हा विषय तुम्हाला असा ‘Vision’ (दृष्टिकोन) देईल जो इंजिनिअरिंग किंवा मेडिकलचे विद्यार्थीही मिळवू शकत नाहीत.

विशेषतः महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी, जर तुमचे ध्येय ‘स्पर्धा परीक्षा’ असेल, तर हा विषय तुम्हाला खूप मदत करेल कारण तो तुमचा ‘Analytical Mindset’ तयार करतो.
पण, जर तुम्ही फक्त ‘सोपा विषय’ म्हणून याकडे बघत असाल, तर मात्र पुढे नोकरी मिळवताना संघर्ष करावा लागू शकतो. त्यामुळे तुमची आवड आणि ध्येय पक्के असेल, तरच या प्रवासात उडी घ्या.