Diploma in Nautical Science In Marathi बद्दल माहिती:
नमस्कार विद्यार्थी आणि पालक मित्रांनो! आज आपण एका अशा करिअरबद्दल बोलणार आहोत, ज्याचं नाव ऐकताच अनेकांच्या डोळ्यांसमोर पांढरा युनिफॉर्म, मोठमोठी जहाजे आणि परदेशी फिरण्याची स्वप्ने येतात. होय, आपण ‘मर्चंट नेव्ही’ (Merchant Navy) मधील एका अतिशय लोकप्रिय कोर्सबद्दल म्हणजेच Diploma in Nautical Science In Marathi (DNS) बद्दल सविस्तर चर्चा करणार आहोत.
मी गेली ५-७ वर्षे शैक्षणिक क्षेत्रात मार्गदर्शन करत आहे. त्यामुळे मी तुम्हाला या कोर्सबद्दल केवळ वरवरची, गुळगुळीत माहिती देणार नाही, तर या क्षेत्रातील ‘खरे वास्तव’ सांगणार आहे. चला तर मग, सुरू करूया. प्राथमिक माहिती पाहूया.
-
कोर्सची माहिती: हा कोर्स सागरी शिक्षणाचा (Marine Studies) एक भाग आहे. या कोर्समध्ये सागरी जहाजे सुरक्षितपणे कशी चालवायची आणि योग्य मार्गावर कशी न्यायची (नेव्हिगेशन), याच्या कौशल्यांवर भर दिला जातो. यामध्ये पुस्तकी ज्ञान आणि प्रॅक्टिकल या दोघांचाही चांगला समतोल असतो. Diploma in Nautical Science In Marathi
-
कालावधी: हा कोर्स साधारणपणे १ वर्षाचा असतो.
-
पात्रता आणि प्रवेश: या कोर्ससाठी १२वी (10+2) पास असणे आवश्यक आहे. विद्यार्थ्यांना प्रवेश हा त्यांच्या १२वीच्या गुणांवर (गुणवत्तेवर) किंवा प्रवेश परीक्षेद्वारे (Entrance exam) दिला जातो.
-
फी (शुल्क): या कोर्सची फी साधारणपणे २ लाख ते ३ लाख रुपयांपर्यंत असते.
-
प्रमुख महाविद्यालये: भारतातील काही उत्तम महाविद्यालयांमध्ये ‘डॉ. बी.आर. आंबेडकर इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी’, ‘इंडियन मेरीटाइम युनिव्हर्सिटी’, ‘सीटीएम (चेन्नई)’ इत्यादींचा समावेश होतो.
-
नोकरीच्या संधी: हा डिप्लोमा पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांना भारतीय नौदल (Indian Naval Sciences), बंदर व्यवस्थापन कंपन्या (Port Operations), हवामान अंदाज केंद्रे आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये नोकरी मिळू शकते.
-
पदांची नावे: हे शिक्षण घेतलेले उमेदवार ‘मरीन इंजिनिअरिंग इन्स्ट्रक्टर’, ‘ट्रेनी नेव्हिगेटिंग ऑफिसर’, ‘शिक्षक’ आणि इतर अनेक महत्त्वाच्या पदांवर काम करू शकतात.
-
पगार: या क्षेत्रातील उमेदवारांचा अनुभव आणि कौशल्य पाहता, त्यांचा पगार वर्षाला साधारण २ लाख ते २० लाख रुपयांच्या घरात असू शकतो. Diploma in Nautical Science In Marathi
‘डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्स’ (Diploma in Nautical Science In Marathi) म्हणजे काय?
-
कोर्सचे स्वरूप: हा एक वर्षाचा पूर्णवेळ (full-time) डिप्लोमा कोर्स आहे.
-
मुख्य अभ्यास: या कोर्समध्ये जगभरातील आणि वेगवेगळ्या काळातील सागरी जहाजांचे (Naval ships) विविध भाग आणि त्यांच्या कार्यपद्धतीचा अभ्यास केला जातो.
-
कौशल्ये आणि ज्ञान: यामध्ये विद्यार्थ्यांना सागरी तंत्रज्ञानाचे मूलभूत ज्ञान, जहाजावरील सुरक्षितता, आग लागल्यास करायचे उपाय (Fire prevention) आणि चांगले संवाद कौशल्य (Communication skills) शिकवले जाते.
-
प्रात्यक्षिक उपयोग: हा कोर्स विद्यार्थ्यांना शिकलेल्या गोष्टी प्रत्यक्ष कामात वापरण्याचे कौशल्य देतो. यामुळे आजच्या नव्या पिढीला सागरी जहाजांबद्दल अधिक जवळून आणि सविस्तर माहिती मिळण्यास मदत होते.
-
समाविष्ट विषय: या डिप्लोमामध्ये अप्लाइड मॅथेमॅटिक्स (उपयोजित गणित), अप्लाइड फिजिक्स (भौतिकशास्त्र), अप्लाइड केमिस्ट्री (रसायनशास्त्र), अप्लाइड सायन्स, नेव्हिगेशन चार्ट वर्क आणि मरीन इलेक्ट्रिकल अँड इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या महत्त्वाच्या विषयांचा समावेश असतो.
-
कोर्सचे मुख्य उद्दिष्ट: विद्यार्थ्यांना एक उत्तम आणि कुशल ‘डेक ऑफिसर’ (Deck Officer) बनवणे, हे या कोर्सचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. मर्चंट नेव्हीच्या (Merchant Navy) नॉटिकल विभागाची वाढती गरज पूर्ण करण्यासाठीच हा कोर्स तयार करण्यात आला आहे.
१०वी / १२वी नंतर विद्यार्थी हा कोर्स का निवडतात?
अनेक विद्यार्थ्यांना साचेबद्ध ९ ते ५ ची ऑफिसवाली नोकरी नको असते. त्यांना जगात भटकायचे असते आणि कमी वयात चांगली कमाई करायची असते. मर्चंट नेव्ही हे असे क्षेत्र आहे जे तुम्हाला डॉलरमध्ये पगार आणि जग फिरण्याची संधी देते.
पण इथे एक गोष्ट स्पष्ट करतो, अनेकदा विद्यार्थी विचारतात की १०वी नंतर हा कोर्स करता येतो का? तर नाही. या कोर्ससाठी १२वी (Science) पूर्ण असणे अनिवार्य आहे. १०वी नंतर तुम्ही GP Rating सारखे कोर्स करू शकता, पण DNS नाही.
-
वाढती मागणी: जगभरात समुद्र आणि महासागरांचा विस्तार खूप मोठा असल्यामुळे, व्यापारी जहाजांद्वारे (Merchant vessels) वस्तूंची आयात-निर्यात करणे हा एक अतिशय जुना व्यवसाय आहे. याच कारणामुळे सागरी शिक्षणाचे (Maritime studies) ज्ञान असलेल्या उमेदवारांना या क्षेत्रात नेहमीच मोठी मागणी असते.
-
उत्तम करिअरची संधी: ज्या विद्यार्थ्यांना सागरी क्षेत्रात काम करण्याची आवड आहे, त्यांनी हा कोर्स नक्की निवडावा. हा कोर्स पूर्ण केल्यावर विद्यार्थी मर्चंट नेव्हीच्या जहाजांवर ‘कॅप्टन’ (Captain) किंवा ‘नेव्हिगेशन ऑफिसर’ (Navigation Officer) म्हणून काम करण्यासाठी तयार होतात.
-
सखोल ज्ञान आणि प्रगती: या कोर्समधून विद्यार्थ्यांना जहाजाचे मार्गक्रमण (Navigation) आणि जहाजाचे कामकाज (Operations) याविषयी सखोल ज्ञान मिळते. तसेच, या क्षेत्रात करिअरमध्ये प्रगती करण्याच्या आणि भरपूर यश मिळवण्याच्या अनेक संधी उपलब्ध आहेत.
-
खाजगी आणि सरकारी नोकऱ्या: या क्षेत्रात सरकारी तसेच खाजगी अशा दोन्ही क्षेत्रांमध्ये नोकरीच्या अनेक संधी उपलब्ध आहेत. भारतीय नौदलातील (Indian Navy) अधिकारी, कॅप्टन आणि मरीन इंजिनिअर यांसारख्या महत्त्वाच्या सरकारी पदांवर काम करण्यासाठी ‘नॉटिकल सायन्स’मधील डिप्लोमा असणे गरजेचे असते.
हा कोर्स कोणासाठी योग्य आहे व कोणासाठी नाही? (माझे मत आणि अनुभव)
हा या संपूर्ण लेखातील सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. हा कोर्स सर्वांसाठी योग्य नाही कारण या क्षेत्रात तुम्हाला महिनोनमहिने घरच्यांपासून, सणांपासून आणि जमिनीपासून दूर अथांग समुद्रात राहावे लागते.
जर तुम्हाला वाटत असेल की हा कोर्स म्हणजे फक्त मज्जा आणि परदेश वाऱ्या आहेत, तर तसे अजिबात नाही. जहाजावर कडक शिस्त असते, कामाचे तास निश्चित नसतात आणि कधीकधी भयानक समुद्री वादळांचा सामना करावा लागतो.
हा कोर्स कोणासाठी योग्य आहे? Diploma in Nautical Science In Marathi
-
ज्यांची मानसिक आणि शारीरिक तयारी भक्कम आहे.
-
ज्यांना घरापासून लांब राहण्याची सवय किंवा तयारी आहे.
-
जे कठीण प्रसंगात शांत डोक्याने निर्णय घेऊ शकतात (Leadership skills).
-
ज्यांना सतत नवीन गोष्टी शिकण्याची आवड आहे.
हा कोर्स कोणासाठी योग्य नाही?
-
ज्यांना ‘Sea Sickness’ (समुद्रात मळमळणे/चक्कर येणे) चा त्रास आहे.
-
ज्यांना रोज संध्याकाळी घरी जाऊन आईच्या हातचे जेवण लागते.
-
जे शारीरिक कष्टाची कामे करायला घाबरतात किंवा लाजतात.
-
ज्यांची दृष्टी (Eyesight) ६/६ नाही किंवा ज्यांना कलर ब्लाइंडनेस (Color Blindness) आहे.
बाकीचे लोक, विशेषतः जाहिराती करणारे, तुम्हाला सांगतील की “येथे १००% प्लेसमेंट आहे, लगेच करोडपती व्हाल”. पण माझा अनुभव सांगतो की इथे टिकून राहण्यासाठी प्रचंड संयम लागतो. Diploma in Nautical Science In Marathi
या कोर्स करण्यासाठी शैक्षणिक पात्रता (Eligibility Criteria)
तुम्हाला जर प्रवेश घ्यायचा असेल, तर खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
-
शिक्षण: १२वी विज्ञान (Science) शाखा.
-
विषय: फिजिक्स, केमिस्ट्री आणि मॅथ्स (PCM) मध्ये किमान ६०% गुण असणे अनिवार्य आहे.
-
इंग्रजी: १०वी किंवा १२वी मध्ये इंग्रजी विषयात किमान ५०% गुण हवेत.
-
वय: साधारणपणे १७ ते २५ वर्षांच्या दरम्यान (काही प्रवर्गांसाठी वयात सवलत असते).
-
वैद्यकीय चाचणी: DGS (Directorate General of Shipping) मान्यताप्राप्त डॉक्टरांकडून मेडिकल फिटनेस सर्टिफिकेट लागते. डोळे ६/६ असावेत (चष्मा चालत नाही).
व्हिडिओ पहा
महाराष्ट्रातील संपूर्ण प्रवेश प्रक्रिया व महत्त्वाची माहिती
महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी आणि देशभरातील विद्यार्थ्यांसाठी प्रवेश प्रक्रिया (Admission Process) जवळपास सारखीच असते. यात सर्वात महत्त्वाची परीक्षा असते IMU-CET (Indian Maritime University – Common Entrance Test).
या परीक्षेशिवाय तुम्हाला कोणत्याही चांगल्या कॉलेजमध्ये प्रवेश मिळत नाही. ही एक राष्ट्रीय स्तरावरील प्रवेश परीक्षा (Entrance Exam) आहे. Diploma in Nautical Science In Marathi
गुणवत्तेवर आधारित प्रवेश (Merit-Based Admission):
-
प्रवेशाची पद्धत: ‘डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्स’चे प्रवेश ऑनलाइन आणि ऑफलाइन अशा दोन्ही पद्धतीने होतात.
-
वेबसाइटला भेट: विद्यार्थ्यांनी महाविद्यालयाच्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन प्रवेश प्रक्रिया (Admission procedure) समजून घ्यावी.
-
अर्ज भरणे: स्वतःचा ॲप्लिकेशन आयडी (Application ID) तयार करावा आणि फॉर्ममध्ये विचारलेली सर्व आवश्यक माहिती अचूक भरावी.
-
कागदपत्रे अपलोड करणे: गुणपत्रिका (मार्कशीट), जन्मदाखला, पासपोर्ट साईझ फोटो यांसारखी आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावीत.
-
फी भरणे: अर्जाची फी (Application fee) भरून प्रवेशाचा अर्ज भरण्याची प्रक्रिया पूर्ण करावी.
-
प्रवेश निश्चिती: गुणवत्ता यादी (Merit list) जाहीर झाल्यानंतर, जर विद्यार्थ्याचे नाव त्या यादीत असेल, तर त्यांनी महाविद्यालयाच्या वेबसाइटवर जाऊन आपला प्रवेश निश्चित करावा. त्यानंतर समुपदेशन फेरी (Counselling round) पार पडते.
प्रवेश परीक्षेवर आधारित प्रवेश (Entrance Based Admission):
-
नावनोंदणी: विद्यार्थी संबंधित प्रवेश परीक्षेसाठी (Entrance exam) अधिकृत संस्थेच्या वेबसाइटवर जाऊन नावनोंदणी (Registration) करू शकतात.
-
माहिती भरणे: परीक्षेच्या नोंदणीसाठी आवश्यक असणारी सर्व सविस्तर माहिती फॉर्ममध्ये भरावी.
-
कागदपत्रे: गुणपत्रिका, जन्मदाखला, पासपोर्ट साईझ फोटो अशी सर्व कागदपत्रे अपलोड करावीत.
-
परीक्षा फी: प्रवेश परीक्षेची फी भरून नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करावी.
-
प्रवेशपत्र आणि तारीख: परीक्षा घेणाऱ्या संस्थेकडून परीक्षेची तारीख आणि प्रवेशपत्र (Admit card) जाहीर केले जाते.
-
कट-ऑफ (Cut-off): प्रवेश परीक्षेचा निकाल जाहीर झाल्यानंतर, प्रत्येक महाविद्यालय त्यांच्याकडे आलेल्या अर्जांनुसार आपला ‘कट-ऑफ’ जाहीर करते.
-
महाविद्यालयात अर्ज: प्रवेश परीक्षेमध्ये मिळालेल्या गुणांच्या आधारे ‘डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्स’च्या प्रवेशासाठी संबंधित महाविद्यालयाच्या वेबसाइटवर अर्ज करावा.
-
अंतिम निवड: अंतिम निवडीसाठी महाविद्यालय विद्यार्थ्यांना समुपदेशन (Counseling) किंवा मुलाखतीसाठी (Interview) बोलावते.
-
प्रवेश पक्का करणे: शेवटी, आवश्यक ती सर्व कागदपत्रे आणि कोर्सची फी जमा करून या कोर्ससाठी आपला प्रवेश नक्की करावा.
सत्र पद्धतीचा अभ्यासक्रम व विषय
मी इथे तुम्हाला पूर्ण सिलॅबसची रटाळ यादी देणार नाही. हा कोर्स साधारणपणे १ वर्षाचा (दोन सेमिस्टर) असतो. याला ‘Pre-Sea Training’ म्हणतात.
यात तुम्हाला नेव्हिगेशन, कार्गो हँडलिंग (मालाची चढ-उतार), जहाजाची रचना (Ship Construction), आणि मरीन लॉ (समुद्री कायदे) यासारखे विषय शिकवले जातात.
‘डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्स’चा अभ्यासक्रम (Syllabus) Diploma in Nautical Science In Marathi
‘डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्स’चा सर्वसाधारण अभ्यासक्रम खालीलप्रमाणे असतो. (हा अभ्यासक्रम प्रत्येक महाविद्यालयानुसार थोडाफार वेगळा असू शकतो.) हा कोर्स १ वर्षाचा असून यामध्ये दोन सेमिस्टर (सत्रे) असतात. या कोर्समध्ये प्रामुख्याने अप्लाइड मॅथेमॅटिक्स (उपयोजित गणित), अप्लाइड सायन्सेस (उपयोजित विज्ञान), नॉटिकल फिजिक्स (सागरी भौतिकशास्त्र), आणि इलेक्ट्रॉनिक्स यांसारख्या विषयांचा समावेश असतो.
डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्सचे विषय (Subjects)
या कोर्समध्ये शिकवल्या जाणाऱ्या विषयांची यादी खालीलप्रमाणे आहे:
-
इंग्लिश अँड कम्युनिकेशन स्किल्स (इंग्रजी आणि संवाद कौशल्ये)
-
अप्लाइड मॅथेमॅटिक्स (उपयोजित गणित) – पेपर १, २, ३ आणि ४
-
प्रिन्सिपल्स ऑफ नेव्हिगेशन (मार्गक्रमणाची तत्त्वे) – पेपर १, ३ आणि ४
-
नॉटिकल फिजिक्स अँड इलेक्ट्रॉनिक्स (सागरी भौतिकशास्त्र आणि इलेक्ट्रॉनिक्स) – पेपर १, २, ३ आणि ४
-
नेव्हल आर्किटेक्चर (जहाज बांधणीशास्त्र) – पेपर १, २ आणि ३
-
शिप ऑपरेशन टेक्नॉलॉजी (जहाज कार्यपद्धती तंत्रज्ञान) – पेपर १, २ आणि ४
-
व्हॉयेज प्लॅनिंग अँड कोलिजन प्रिव्हेंशन (सागरी प्रवास नियोजन आणि टक्कर प्रतिबंध) – भाग १, २ आणि ३
-
एन्व्हायर्नमेंटल सायन्स (पर्यावरण शास्त्र) – पेपर १, २ आणि ३
-
कार्गो वर्क अँड मरीन कम्युनिकेशन (मालवाहतूक आणि सागरी संवाद) – पेपर १
-
मरीन इंजिनिअरिंग अँड कंट्रोल सिस्टिम (सागरी अभियांत्रिकी आणि नियंत्रण प्रणाली)
-
ब्रिज प्रोसिजर अँड लीगल नॉलेज (कायदेशीर ज्ञान)
-
कम्प्युटर सायन्स (संगणक शास्त्र)
-
मेरीटाइम लॉ (सागरी कायदा)
-
शिपिंग मॅनेजमेंट (जहाज व्यवस्थापन)
(टीप: अभ्यासाच्या सोयीसाठी अनेक विषयांचे वेगवेगळ्या पेपर्स किंवा भागांमध्ये विभाजन करण्यात आले आहे.)
प्रॅक्टिकल नॉलेज आणि On-site Work
वर्गातील अभ्यासापेक्षा इथे प्रॅक्टिकलवर जास्त भर असतो. आग लागल्यास काय करायचे (Fire Fighting), समुद्रात जीव कसा वाचवायचा (Survival techniques) याचे उत्तम वर्कशॉप आणि लॅब ट्रेनिंग दिले जाते.
एक वर्षाचा कोर्स पूर्ण झाल्यावर तुम्हाला १८ महिन्यांसाठी जहाजावर ‘ऑन-बोर्ड ट्रेनिंग’ (On-site work) साठी पाठवले जाते. तिथे खऱ्या अर्थाने तुमचे शिक्षण सुरू होते. Diploma in Nautical Science In Marathi
खाजगी क्षेत्रातील संधी आणि नोकरी
कोर्स आणि जहाजावरील १८ महिन्यांचे ट्रेनिंग पूर्ण केल्यानंतर, आणि सेकंड मेट (Second Mate) ची परीक्षा पास झाल्यावर तुम्हाला मर्चंट नेव्हीमध्ये ‘थर्ड ऑफिसर’ (Third Officer) म्हणून खाजगी शिपिंग कंपन्यांमध्ये (उदा. Maersk, MSC, Synergy) नोकरी मिळते.
यात सरकारी नोकरीच्या संधी फारशा नसतात, हे क्षेत्र पूर्णपणे खाजगी आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांवर चालते.
| पदाचे नाव (Job Position) | कामाचे स्वरूप (Job Description) | सरासरी वार्षिक पगार (रुपयांमध्ये) |
| नेव्हिगेशन ऑफिसर (Navigation Officer / डेक ऑफिसर) | जहाजाला योग्य मार्गावर चालवणे, मालाची सुरक्षितपणे चढ-उतार करणे, आवश्यक कागदपत्रांची नोंद ठेवणे आणि जहाजाचा संपूर्ण कारभार सांभाळणे ही यांची मुख्य कामे असतात. | २ ते २० लाख |
| मरीन इंजिनिअर (Marine Engineer) | हे इंजिनिअर नवीन सागरी जहाजे आणि त्यांच्या भागांचा अभ्यास, डिझाईन आणि बांधणी करतात. यामध्ये जहाजाचे इंजिन तयार करणे, त्याची चाचणी घेणे आणि संपूर्ण जहाज बांधणीवर लक्ष ठेवणे यांचा समावेश असतो. | ३ ते १० लाख |
| कॅप्टन (Captain) | जहाजाची, प्रवाशांची आणि त्यावरील मालाची संपूर्ण जबाबदारी कॅप्टनवर असते. जहाजाचा सुरक्षित प्रवास, कर्मचाऱ्यांचे व्यवस्थापन, मालाची हाताळणी आणि सर्व कायदेशीर नियमांचे पालन करणे हे त्यांचे काम असते. | ४ ते १० लाख |
| शिक्षक / प्राध्यापक (Teacher/ Lecturer) | हे आपल्या विषयातील तज्ज्ञ असतात. विद्यार्थ्यांना उत्तम प्रकारे शिकवण्यासाठी अभ्यासक्रम (Syllabus) आणि वेळापत्रक तयार करणे, तसेच वेगवेगळ्या माध्यमांतून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करणे ही यांची जबाबदारी असते. | २ ते ७ लाख |
| ओशनोग्राफर (Oceanographer / समुद्रशास्त्रज्ञ) | हे शास्त्रज्ञ समुद्राचा सखोल अभ्यास करतात. समुद्रातील वनस्पती, प्राणी, महासागराची रचना आणि समुद्राचा तळ या सर्व गोष्टींवर संशोधन करून ते महत्त्वपूर्ण माहिती गोळा करतात. | ३ ते ६ लाख |
| पोर्ट ऑपरेशन्स ऑफिसर (बंदर कार्यचलन अधिकारी) | बंदरावरील (Port) कामांचे नियोजन आणि विस्तार करणे. सुरक्षिततेचे नियम काटेकोरपणे पाळले जात आहेत यावर लक्ष ठेवणे. तसेच, यंत्रणेतील बिघाड वेळेत सोडवून बंदरावरील काम सुरळीत आणि सुरक्षित ठेवणे. | २ ते ६ लाख |
| रेडिओ ऑफिसर (Radio Officer) | जहाजाचा प्रवास सुरळीत आणि सुरक्षित व्हावा यासाठी हवामानाचे अंदाज, सिग्नल्स आणि वेळेची माहिती मिळवणे आणि जहाजावर आवश्यक त्या सर्व माहितीची देवाणघेवाण करणे (Communication), हे यांचे मुख्य काम असते. | ३ ते ५ लाख |
| ऑपरेशन्स मॅनेजर (Operations Manager) | कर्मचाऱ्यांवर लक्ष ठेवणे, नवीन कर्मचाऱ्यांची भरती करणे आणि त्यांना ट्रेनिंग देणे. संस्थेचे किंवा कंपनीचे काम अधिक वेगाने आणि चांगल्या दर्जाचे होण्यासाठी नवीन योजना आणि सुधारणा राबवणे. | २ ते ८ लाख |
Freshers साठी सुरुवातीचा पगार किती?
इथे मी तुम्हाला खोटे आकडे सांगून भुरळ पाडणार नाही. जेव्हा तुम्ही १ वर्षाचा कोर्स करून जहाजावर १८ महिने ‘कॅडेट’ म्हणून जाता, तेव्हा तुम्हाला लाखो रुपये पगार मिळत नाही.
त्या काळात तुम्हाला स्टायपेंड मिळतो जो साधारण $300 ते $500 (सुमारे २५,००० ते ४०,००० रुपये) महिना असतो.
पण हो, जेव्हा तुम्ही तुमचे पुढील शिक्षण आणि परीक्षा पास करून ‘ऑफिसर’ बनता, तेव्हा तुमचा पगार $1500 ते $2000 (१.२५ लाख ते दीड लाख रुपये) पासून सुरू होऊ शकतो. स्किल आणि अनुभवानुसार पगार झपाट्याने वाढतो.
या क्षेत्रातील भविष्य आणि विदेशात संधी
या क्षेत्रात भविष्य खूप उज्ज्वल आहे, जर तुम्ही सातत्याने अभ्यास करून परीक्षा पास होत राहिलात. थर्ड ऑफिसर पासून सुरू झालेला प्रवास ‘कॅप्टन’ (Master Mariner) पर्यंत जाऊ शकतो. कॅप्टन झाल्यावर पगार महिन्याला ८-१० लाख रुपयांच्या घरात असू शकतो.
ही संपूर्ण इंडस्ट्रीच ग्लोबल आहे, त्यामुळे तुम्हाला रोज नवीन देशांमध्ये जाण्याची आणि विदेशी क्रू (Crew) सोबत काम करण्याची संधी मिळते. Diploma in Nautical Science In Marathi
हा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध असणाऱ्या काही प्रमुख संधी खालीलप्रमाणे आहेत:
-
ट्रेनिंग कॅडेट ते सेकंड ऑफिसर: हा डिप्लोमा पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थी ‘ट्रेनिंग कॅडेट’ (Training Cadet) म्हणून काम सुरू करू शकतात. १८ महिने समुद्रावर काम (Sea duty) केल्यानंतर ते ‘सेकंड मेट’ (2nd Mate) या परीक्षेला बसू शकतात. ही परीक्षा पास झाल्यावर त्यांना ‘सेकंड ऑफिसर’ (2nd Officer) या पदावर बढती मिळू शकते. तसेच, मोठ्या प्रवासी जहाजांवर म्हणजेच ‘क्रूझ जहाजांवर’ (Cruise ships) काम करण्याची संधीदेखील त्यांना मिळते.
-
मर्चंट नेव्हीत नोकरी: हा कोर्स विद्यार्थ्यांना मर्चंट नेव्हीच्या जहाजांवर ‘नेव्हिगेशन ऑफिसर’ (Navigation Officer) म्हणून यशस्वीपणे काम करण्यासाठी तयार करतो.
-
नोकरीची विविध क्षेत्रे: हा डिप्लोमा झाल्यावर विद्यार्थी भारतीय नौदल (Indian Naval Sciences), बंदर व्यवस्थापन कंपन्या (Port Operations), हवामान अंदाज केंद्रे (Weather Forecasting Centers) आणि शैक्षणिक संस्था यांसारख्या विविध क्षेत्रांमध्ये नोकरी मिळवू शकतात.
-
इंटर्नशिप आणि कामाच्या संधी: हा कोर्स यशस्वीपणे पूर्ण केल्यानंतर विद्यार्थ्यांना इंटर्नशिप (Internship) मिळवण्यासाठी आणि प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव घेण्यासाठी भरपूर संधी उपलब्ध असतात.
-
उच्च शिक्षणाचे पर्याय: ज्या विद्यार्थ्यांना पुढे शिकण्याची इच्छा आहे, ते आपले ज्ञान (संशोधन आणि प्रॅक्टिकल) अधिक वाढवण्यासाठी ‘पोस्ट-ग्रॅज्युएट डिप्लोमा इन नॉटिकल सायन्स’, किंवा याच क्षेत्राशी संबंधित बी.एस्सी (B.Sc), बी.ई. (B.E.), एम.एस्सी (M.Sc) आणि एमबीए (MBA) यांसारखे उच्च शिक्षणाचे कोर्सेस करू शकतात.
-
विविध पदांवर काम: हा कोर्स पूर्ण केलेले उमेदवार ‘ऑपरेशन्स मॅनेजर’, ‘ट्रेनी नेव्हिगेटिंग ऑफिसर’, ‘मरीन इंजिनिअरिंग इन्स्ट्रक्टर’, प्राध्यापक (Professor) किंवा शिक्षक (Lecturer) अशा महत्त्वाच्या पदांवर काम करू शकतात.
थोडक्यात सांगायचे तर, हा कोर्स पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी भविष्यात करिअरचे अनेक उत्तम आणि मोठे मार्ग खुले होतात.
माझा प्रामाणिक सल्ला (१०० शब्दांमध्ये)
माझा तुम्हाला एकच प्रामाणिक सल्ला राहील: या क्षेत्राकडे फक्त ‘पैसा’ म्हणून बघू नका. हा एक जीवनप्रवाह (Lifestyle) आहे. जर तुमची मेहनत करण्याची, शिस्तीत राहण्याची आणि समुद्राशी जुळवून घेण्याची तयारी असेल, तरच या क्षेत्रात या. एजंट्सच्या भूलथापांना बळी पडू नका, स्वतः IMU-CET चा अभ्यास करा आणि चांगल्या कंपनीची स्पॉन्सरशिप मिळवूनच कोर्सला प्रवेश घ्या. योग्य मार्गाने गेलात तर यासारखे दुसरे उत्तम करिअर नाही. Diploma in Nautical Science In Marathi
तुमचे काही प्रश्न आहेत का? जर तुम्हाला महाराष्ट्रातील प्रवेश प्रक्रियेबद्दल किंवा IMU-CET परीक्षेबद्दल अजून काही शंका असतील, तर खाली कमेंट करून नक्की विचारा. मी तुमच्या प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर देण्याचा नक्की प्रयत्न करेन!